Ηνωμένα Αραβικά Εμιράτα
Νότια Αφρική
Κίνα
Μοζαμβίκη
Ευρώπη
Bahamas, Commonwealth of the
ΣιγκαπούρηΟ χρυσός και η γεωργία στηρίζουν την ανάπτυξη παρά τη δυσπιστία και την έλλειψη ιδιωτικών επενδύσεων
Η οικονομική ανάπτυξη ανέκαμψε σημαντικά το 2025, χάρη στην πιο επιτυχημένη γεωργική συγκομιδή μετά την ξηρασία του 2024 που συνδέθηκε με το φαινόμενο El Niño, καθώς και στις υψηλές τιμές του χρυσού (34% των εξαγωγών το 2024). Η αύξηση των εμβασμάτων των ομογενών και η απότομη επιβράδυνση του πληθωρισμού — που υποστηρίχθηκαν από τη σταθεροποίηση της συναλλαγματικής ισοτιμίας και μια περιοριστική νομισματική πολιτική — ενίσχυσαν επίσης την ιδιωτική κατανάλωση.
Το 2026, αυτή η δυναμική αναμένεται να εξασθενήσει κάπως, αντανακλώντας την ασταθή εμπιστοσύνη στην πορεία επιστροφής προς τη μακροοικονομική σταθερότητα, τη συνεχιζόμενη συσσώρευση εγχώριων καθυστερούμενων οφειλών και τις επίμονες χρηματοδοτικές ανάγκες του δημόσιου τομέα, οι οποίες αναστέλλουν τις ιδιωτικές επενδύσεις. Το μη βιώσιμο χρέος και η απόσυρση της USAID τον Ιανουάριο του 2025 θα περιορίσουν την εξωτερική χρηματοδότηση. Αυτοί οι παράγοντες, σε συνδυασμό με τις συνεχιζόμενες ελλείψεις ηλεκτρικού ρεύματος, θα περιορίσουν το αναπτυξιακό δυναμικό της Ζιμπάμπουε, διατηρώντας την οικονομία πολύ κάτω από τον φιλόδοξο ετήσιο στόχο ανάπτυξης 7-12% που έχουν θέσει οι αρχές για την επίτευξη του καθεστώτος χώρας με μεσαίο-ανώτερο εισόδημα στο πλαίσιο της στρατηγικής «Όραμα 2030».
Ωστόσο, η ανάπτυξη θα συνεχίσει να υποστηρίζεται από τον τομέα της εξόρυξης, χάρη στις ευνοϊκές τιμές του χρυσού και τις ισχυρές επιδόσεις στους τομείς του σιδήρου, του χάλυβα, του άνθρακα και του χρωμίου, καθώς και από την ανάκαμψη της παραγωγής λιθίου και πλατίνας. Η γεωργία θα συνεχίσει επίσης την ανάκαμψή της, υποστηριζόμενη από την πολιτική «Στρατηγική II για τη Γεωργία, τα Συστήματα Τροφίμων και τον Αγροτικό Μετασχηματισμό», η οποία στοχεύει στην αύξηση της γεωργικής παραγωγής στα 15,8 δισ. δολάρια ΗΠΑ έως το 2030, με ενδιάμεσο στόχο τα 11,5 δισ. δολάρια ΗΠΑ το 2026 (από 10,3 δισ. δολάρια το 2025) μέσω επενδύσεων στην άρδευση, τη μηχανοποίηση και τα μέσα παραγωγής. Ταυτόχρονα, οι δημόσιες επενδύσεις θα επικεντρωθούν σε περισσότερα από 20 μεγάλα έργα υποδομής το 2026, ιδίως στον τομέα των οδικών δικτύων. Η συνεχιζόμενη επιβράδυνση του πληθωρισμού, υποστηριζόμενη από τη διατήρηση μιας περιοριστικής νομισματικής πολιτικής (το επιτόκιο πολιτικής διατηρείται στο 35% από τον Σεπτέμβριο του 2024), η πτώση των τιμών της ενέργειας και των τροφίμων, καθώς και τα εμβάσματα, θα συνεχίσουν να ενισχύουν την ιδιωτική κατανάλωση. Η κεντρική τράπεζα ενδέχεται να εξετάσει το ενδεχόμενο μείωσης των επιτοκίων από τα μέσα του 2026, καθώς ο πληθωρισμός θα υποχωρήσει. Ωστόσο, η αποτελεσματικότητα της νομισματικής πολιτικής θα παραμείνει περιορισμένη λόγω της χαμηλής εμπιστοσύνης στο τοπικό νόμισμα (το ZiG, που εισήχθη τον Απρίλιο του 2024) και του υψηλού βαθμού δολαριοποίησης της οικονομίας.
Οι δημοσιονομικές πιέσεις παραμένουν, ενώ τα συναλλαγματικά αποθέματα εξακολουθούν να είναι ευάλωτα
Το δημοσιονομικό έλλειμμα αναμένεται να διευρυνθεί ελαφρώς το 2025, παρά τα υψηλότερα έσοδα, λόγω της διεύρυνσης της φορολογικής βάσης (συμπερίληψη των ΜΜΕ), της μείωσης των απαλλαγών από τον ΦΠΑ και της εισαγωγής νέων φόρων. Οι δαπάνες θα αυξηθούν επίσης λόγω του υψηλού κόστους μισθοδοσίας, το οποίο αντιπροσωπεύει περίπου το 56% των συνολικών δαπανών, καθώς και των αυξημένων εξόδων εξυπηρέτησης του χρέους. Το 2026, το έλλειμμα θα μπορούσε να περιοριστεί ελαφρώς χάρη στα αυξημένα έσοδα, τα οποία θα υποστηριχθούν από μια μέτρια αύξηση του ΦΠΑ από 15% σε 15,5%. Λόγω της έντονης αντίδρασης των εταιρειών εξόρυξης, η κυβέρνηση απέσυρε την αρχική της πρόταση για την επιβολή δικαιωμάτων εξόρυξης ύψους 10% στους παραγωγούς χρυσού, όταν η τιμή ανά ουγγιά φτάνει ή υπερβαίνει τα 2.501 δολάρια ΗΠΑ. Αντ’ αυτού, εφάρμοσε ένα προοδευτικό πλαίσιο δικαιωμάτων εξόρυξης, με συντελεστή 10% που εφαρμόζεται μόνο εάν η τιμή υπερβαίνει τα 5.000 δολάρια ΗΠΑ ανά ουγγιά. Οι δαπάνες θα επικεντρωθούν κυρίως στην εκπαίδευση, την υγεία, την κοινωνική πρόνοια (31,2% των συνολικών δαπανών) και τις υποδομές. Παρά το σχετικά μικρό δημοσιονομικό έλλειμμα, οι πιέσεις στον προϋπολογισμό θα παραμείνουν έντονες: οι καθυστερήσεις πληρωμών είναι σημαντικές (51% του χρέους ή 26% του ΑΕΠ το 2024), ο υψηλός πληθωρισμός θα συνεχίσει να επιβαρύνει τις δαπάνες και η αναπτυξιακή βοήθεια αναμένεται να φθάσει μόλις τα 350 εκατομμύρια δολάρια το 2026, σε σύγκριση με τον στόχο των 500 εκατομμυρίων δολαρίων για το 2025. Ελλείψει εναλλακτικών λύσεων, η χρηματοδότηση θα βασίζεται κυρίως σε δανεισμό από τοπικές τράπεζες και λίγους ξένους εταίρους (διμερείς ή εμπορικές τράπεζες, οι περισσότερες από τις οποίες είναι κινεζικές), γεγονός που διατηρεί ζωντανό τον κίνδυνο νομισματοποίησης του δημοσιονομικού ελλείμματος, παρά τις επίσημες δεσμεύσεις για την αποφυγή του. Παρ’ όλα αυτά, ο δείκτης χρέους αναμένεται να μειωθεί το 2025 και το 2026 χάρη στη σταθεροποίηση της συναλλαγματικής ισοτιμίας και στην ισχυρή αύξηση του ΑΕΠ. Ωστόσο, το ΔΝΤ εξακολουθεί να αξιολογεί το δημόσιο χρέος της χώρας ως μη βιώσιμο.
Στο εξωτερικό μέτωπο, το ισοζύγιο τρεχουσών συναλλαγών αναμένεται να παραμείνει πλεονασματικό το 2025, υποστηριζόμενο από τις αυξανόμενες τιμές του χρυσού, τον ανθηρό τουρισμό, τις εξαγωγές καπνού και τις ισχυρές εισροές εμβασμάτων. Η τάση αυτή αναμένεται να συνεχιστεί και το 2026. Ωστόσο, τα έργα υποδομής θα αυξήσουν τις εισαγωγές κεφαλαιουχικών αγαθών και υπηρεσιών, ενώ η περιορισμένη πρόσβαση στη διεθνή χρηματοδότηση και η απόσυρση της USAID θα επιβαρύνουν τα δευτερεύοντα έσοδα. Τα συναλλαγματικά αποθέματα, τα οποία είναι ευάλωτα σε αρνητικές διακυμάνσεις των τιμών των βασικών εμπορευμάτων και στις χαμηλές ροές βοήθειας, αναμένεται να καλύπτουν λιγότερο από ένα μήνα εισαγωγών. Για να αντιμετωπίσει αυτό το πρόβλημα, η κυβέρνηση αύξησε το όριο παρακράτησης εξαγωγών τον Ιανουάριο του 2025: οι εξαγωγείς της Ζιμπάμπουε πρέπει πλέον να παραδίδουν το 30% (από 25%) των εσόδων τους σε αντάλλαγμα για τοπικό νόμισμα. Ωστόσο, ο αντίκτυπος αυτού του μέτρου θα είναι περιορισμένος: ορισμένες εταιρείες επικεντρώνονται εκ νέου στην εγχώρια αγορά για να παρακάμψουν την απαίτηση, ενώ η βιοτεχνική και μικρής κλίμακας εξόρυξη χρυσού (40% της παραγωγής) εξαιρείται, με εξαίρεση τα έσοδα που προέρχονται από το λαθρεμπόριο.
Διαμάχες εντός του κυβερνώντος κόμματος εν μέσω διεθνούς απομόνωσης
Ο Πρόεδρος Έμερσον Μνανγκάγκουα, ο οποίος ανέλαβε την εξουσία τον Νοέμβριο του 2017 μετά από μια «μεταβατική διαδικασία με τη στήριξη του στρατού» που ανάγκασε τον Ρόμπερτ Μουγκάμπε να παραιτηθεί μετά από περισσότερα από 30 χρόνια ως αρχηγός κράτους της χώρας, επανεκλέχθηκε για δεύτερη θητεία το 2023. Στις αρχές του 2024, το κυβερνών κόμμα (ZANU-PF), το οποίο κατείχε την εξουσία από την ανεξαρτησία της χώρας το 1980, κέρδισε τις βουλευτικές αναπληρωματικές εκλογές έναντι του κόμματος της αντιπολίτευσης «Συνασπισμός Πολιτών για την Αλλαγή» υπό την ηγεσία του Νέλσον Τσαμίσα, εδραιώνοντας έτσι την απόλυτη κοινοβουλευτική πλειοψηφία του.
Η πολιτική αστάθεια αναμένεται να συνεχιστεί το 2026, εν μέσω έντονης λαϊκής δυσαρέσκειας έναντι του κυβερνώντος κόμματος και μιας δύσκολης οικονομικής κατάστασης που χαρακτηρίζεται από υψηλά ποσοστά παραοικονομίας, επίμονη φτώχεια, έλλειψη ξένου συναλλάγματος και διακοπές ρεύματος. Η ικανότητα της κυβέρνησης να στηρίξει την οικονομία και να δημιουργήσει θέσεις εργασίας εξακολουθεί να παρεμποδίζεται από την περιορισμένη πρόσβαση στη διεθνή χρηματοδότηση. Διαμαρτυρίες κατά της κυβέρνησης διοργανώνονται τακτικά από ομάδες της αντιπολίτευσης και πολίτες, αλλά καταστέλλονται συστηματικά. Σε αυτές τις προκλήσεις προστίθενται οι διαιρέσεις εντός του ZANU-PF, οι οποίες αντανακλώνται στις εντάσεις μεταξύ του Έμερσον Μνανγκάγκουα και του αντιπροέδρου του, Κονσταντίνο Τσιβένγκα. Ο Τσιβένγκα, ο οποίος αρχικά θεωρούνταν διάδοχος του Μνανγκάγκουα, έχει έκτοτε περιθωριοποιηθεί. Ο Μνανγκάγκουα επιδιώκει πλέον να διεκδικήσει μια ακόμη θητεία έως το 2030 (οπότε θα είναι 88 ετών), αναβάλλοντας τις εκλογές που έχουν προγραμματιστεί για το 2028 και καταργώντας το συνταγματικό όριο των δύο θητειών. Η επιρροή του εντός του κόμματος και η «υπερπλειοψηφία» του θα μπορούσαν να του επιτρέψουν να τροποποιήσει το Σύνταγμα. Αν και υπάρχει ο κίνδυνος στρατιωτικού πραξικοπήματος, ο Μνανγκάγκουα ασκεί σημαντικό έλεγχο προωθώντας πιστούς συμμάχους σε καίριες θέσεις και αναδιατάσσοντας τακτικά υπουργούς και ανώτερους αξιωματούχους ασφαλείας, γεγονός που αποτρέπει την εμφάνιση ανταγωνιστικών κέντρων εξουσίας.
Στο διεθνές προσκήνιο, η Ζιμπάμπουε παραμένει αρκετά απομονωμένη. Οι σχέσεις με τη Δύση είναι τεταμένες. Αν και η ΕΕ έχει άρει το πάγωμα περιουσιακών στοιχείων της κρατικής εταιρείας Zimbabwe Defence Industries (ZDI), το εμπάργκο σε όπλα και εξοπλισμό που θα μπορούσαν να χρησιμοποιηθούν για σκοπούς καταστολής παραμένει σε ισχύ, αντανακλώντας τις συνεχιζόμενες ανησυχίες για παραβιάσεις των ανθρωπίνων δικαιωμάτων στη χώρα. Παρά το πλαίσιο αυτό, αρκετές ευρωπαϊκές εταιρείες επιδεικνύουν αυξανόμενο ενδιαφέρον για την οικονομία της Ζιμπάμπουε, όπως αποδεικνύεται από το πρώτο Επιχειρηματικό Φόρουμ ΕΕ-Ζιμπάμπουε που πραγματοποιήθηκε τον Μάιο του 2025. Οι ΗΠΑ, από την πλευρά τους, διατηρούν κυρώσεις εναντίον αρκετών ανώτερων αξιωματούχων, μεταξύ των οποίων και ο Πρόεδρος Μνανγκάγκουα. Λόγω των καθυστερούμενων πληρωμών της χώρας, η πρόσβαση στη διεθνή χρηματοδότηση είναι περιορισμένη. Στο πλαίσιο αυτό, η Κίνα εξακολουθεί να αποτελεί τον βασικό οικονομικό και χρηματοοικονομικό εταίρο, παρέχοντας σχεδόν το σύνολο των ξένων επενδύσεων — ιδίως στον τομέα της εξόρυξης — και αντιπροσωπεύει σημαντικό μερίδιο του εμπορίου της Ζιμπάμπουε, ως δεύτερος μεγαλύτερος προμηθευτής και τρίτος μεγαλύτερος πελάτης της. Η Ρωσία παρέχει υποστήριξη με τη μορφή δωρεών λιπασμάτων και σιτηρών. Η Νότια Αφρική φιλοξενεί πολλούς μετανάστες από τη Ζιμπάμπουε και παραμένει σημαντικός εμπορικός εταίρος, καθώς αποτελεί τον κορυφαίο προμηθευτή και τον δεύτερο μεγαλύτερο πελάτη της γειτονικής χώρας.