Γερμανία
Ρουμανία
Ιταλία
Τουρκία
Ελλάδα
ΚίναΜέτρια ανάπτυξη εν μέσω μεταβαλλόμενων τάσεων στην κατανάλωση και τις επενδύσεις
Η οικονομική ανάπτυξη προβλέπεται να επιβραδυνθεί το 2025, πριν ανακάμψει ελαφρώς το 2026, αλλά θα παραμείνει κοντά στον ιστορικό μέσο όρο της. Η ιδιωτική κατανάλωση θα αποτελέσει και πάλι τον κύριο μοχλό ανάπτυξης, υποστηριζόμενη από την αύξηση των πραγματικών μισθών, τη χαμηλή ανεργία και την πρόωρη κατανάλωση εν όψει της υιοθέτησης του ευρώ. Η σταδιακή νομισματική χαλάρωση αναμένεται επίσης να ενισχύσει τη δαπανητική ικανότητα των νοικοκυριών, ανακουφίζοντας το κόστος εξυπηρέτησης του χρέους. Ωστόσο, η αύξηση της κατανάλωσης θα είναι λιγότερο ισχυρή από ό,τι το 2024, εν μέρει λόγω του υψηλότερου επιπέδου τιμών μετά τη λήξη των μέτρων σταθεροποίησης του πληθωρισμού, συμπεριλαμβανομένων των μειωμένων συντελεστών ΦΠΑ και των επιδοτήσεων ηλεκτρικής ενέργειας για τον εταιρικό τομέα. Οι καθαρές εξαγωγές αναμένεται να επιδεινωθούν το 2025, αλλά ενδέχεται να ανακάμψουν σταδιακά το 2026, ωθούμενες από την αναμενόμενη ανάκαμψη της γερμανικής οικονομίας.
Η πολιτική αστάθεια της Βουλγαρίας, η οποία χαρακτηρίζεται από βραχύβιες κυβερνήσεις συνασπισμού, έχει καθυστερήσει τις μεταρρυθμίσεις που απαιτούνται για την πλήρη αξιοποίηση των 5,5 δισ. ευρώ από τον Μηχανισμό Ανάκαμψης και Ανθεκτικότητας (RRF) της ΕΕ. Οι μεταρρυθμίσεις αυτές αποσκοπούν στη βελτίωση της ποιότητας των θεσμών και στην αντιμετώπιση της έλλειψης εργατικού δυναμικού και δεξιοτήτων. Η καθυστέρηση στην εφαρμογή αυτών των αλλαγών έχει οδηγήσει σε απώλεια περίπου 600 εκατομμυρίων ευρώ σε επιχορηγήσεις, ενώ οι αναμενόμενες εναπομένουσες εισροές εκτιμώνται πλέον σε 3-3,5 δισεκατομμύρια ευρώ (δηλ. 2,9-3,4% του ΑΕΠ). Μετά την πολιτική σταθεροποίηση, η επανέναρξη της απορρόφησης των κονδυλίων της ΕΕ προβλέπεται για το 2025-2026, γεγονός που αναμένεται να ενισχύσει τις δημόσιες επενδύσεις. Ωστόσο, η καθυστέρηση 15 μηνών στις μεταρρυθμίσεις θα εκθέσει τη χώρα σε περαιτέρω περικοπές χρηματοδότησης, εκτός εάν η κυβέρνηση επιταχύνει τις μεταρρυθμίσεις ή εξασφαλίσει παράταση πέραν της προθεσμίας του Αυγούστου 2026. Όσον αφορά τον ιδιωτικό τομέα, οι επενδύσεις αναμένεται να αυξηθούν λόγω της νομισματικής χαλάρωσης και ενός πιο σταθερού πολιτικού κλίματος, υπό την προϋπόθεση ότι η σταθερότητα αυτή θα διατηρηθεί.
Ο πληθωρισμός αυξήθηκε στις αρχές του 2025 λόγω της επαναφοράς των κανονικών συντελεστών ΦΠΑ και των αναπροσαρμογών στις διοικητικά καθορισμένες τιμές. Ο πληθωρισμός αναμένεται να μειωθεί το 2026, καθώς αυτές οι προσωρινές επιδράσεις θα εξασθενήσουν. Ωστόσο, οι ανοδικές πιέσεις στον πληθωρισμό θα παραμείνουν λόγω της αύξησης των πραγματικών μισθών εν μέσω μιας σφιχτής αγοράς εργασίας. Επιπλέον, στις αρχές του 2026, η μετάβαση στο ευρώ ενδέχεται να οδηγήσει σε μέτριες αυξήσεις των τιμών, καθώς οι αναπροσαρμογές των τιμών κατά τη διαδικασία μετατροπής θα μπορούσαν να προκαλέσουν προς τα πάνω αναπροσαρμογές, οι οποίες θα οφείλονται είτε σε οικονομικούς παράγοντες είτε σε φαινόμενα στρογγυλοποίησης. Οι αυξήσεις αυτές είναι πιθανό να είναι πιο έντονες σε τομείς όπως ο τουρισμός και το λιανικό εμπόριο, όπου το κόστος των μενού και οι πρακτικές στρογγυλοποίησης ενδέχεται να έχουν αξιοσημείωτο αντίκτυπο.
Τα οφέλη της Βουλγαρίας από το ευρώ και τη Σένγκεν αντισταθμίζονται από τις πιέσεις του εμπορικού πολέμου
Η δημοσιονομική πολιτική θα συνεχίσει να είναι διεγερτική, αν και όχι υπερβολικά. Ο προϋπολογισμός για το 2025 διαμορφώθηκε έτσι ώστε να συνάδει με τα κριτήρια σύγκλισης για την υιοθέτηση του ευρώ, τα οποία απαιτούν το έλλειμμα να παραμείνει κάτω από το 3% του ΑΕΠ. Η λήξη των μειώσεων του ΦΠΑ και η αύξηση των ειδικών φόρων κατανάλωσης στα καπνικά προϊόντα αναμένεται να ενισχύσουν τα δημοσιονομικά έσοδα. Από την πλευρά των δαπανών, οι πολιτικές θα συνεχίσουν να στηρίζουν την κατανάλωση μέσω υψηλότερων μισθών στον δημόσιο τομέα και αυξημένων κοινωνικών δαπανών. Αυτές οι δημοσιονομικές προσαρμογές προβλέπεται να μειώσουν ελαφρώς το δημόσιο έλλειμμα σε σύγκριση με το 2024, το οποίο θα παραμείνει σε μέτρια επίπεδα. Το σχετικά χαμηλό κόστος εξυπηρέτησης του χρέους της Βουλγαρίας θα ενισχυθεί από την υιοθέτηση του ευρώ, καθώς η τελευταία αναμένεται να μειώσει περαιτέρω το κόστος χρηματοδότησης. Μια πρώιμη ένδειξη βελτίωσης της εμπιστοσύνης των επενδυτών αποτελεί η πρόσφατη αναβάθμιση της πιστοληπτικής ικανότητας της Βουλγαρίας από ορισμένους από τους σημαντικότερους οίκους αξιολόγησης.
Η ένταξη της Βουλγαρίας στην ευρωπαϊκή οικονομία αναμένεται να αποφέρει διαρκή θετικά αποτελέσματα στο διεθνές εμπόριό της. Προβλέπεται ότι η ένταξη στον Χώρο Σένγκεν στις αρχές του 2025 θα μειώσει το κόστος εφοδιαστικής για το εμπόριο και θα άρει τα εμπόδια στην επέκταση των εταιρειών του βουλγαρικού τομέα μεταφορών στις ευρωπαϊκές αγορές, έναν τομέα στον οποίο οι εταιρείες της Ανατολικής Ευρώπης κατέχουν συνήθως κυρίαρχο μερίδιο αγοράς λόγω του ανταγωνιστικού πλεονεκτήματος του χαμηλότερου κόστους εργασίας. Ενώ τα οφέλη από την υιοθέτηση του ευρώ – η οποία προβλέπεται να τεθεί σε ισχύ την 1η Ιανουαρίου 2026 – είναι κάπως περιορισμένα λόγω της υφιστάμενης σύνδεσης του βουλγαρικού λέβα με το ευρώ, η ένταξη στην ευρωζώνη θα εξαλείψει το κόστος μετατροπής νομίσματος, γεγονός που θα ενισχύσει περαιτέρω το διεθνές εμπόριο, ιδίως στον τομέα του τουρισμού. Ωστόσο, αυτά τα οφέλη της ολοκλήρωσης δεν θα αντισταθμίσουν πλήρως τους κυκλικούς παράγοντες που επιβραδύνουν την εξωτερική ζήτηση το 2025. Η οικονομική ανάπτυξη στη Γερμανία, έναν βασικό εμπορικό εταίρο, αναμένεται να παραμείνει στάσιμη φέτος, ενώ η ανάπτυξη της οικονομίας της Ρουμανίας θα υπολείπεται του δυναμικού της. Παρά τη σχετικά χαμηλότερη έκθεση της Βουλγαρίας στη ζήτηση από τις ΗΠΑ σε σύγκριση με άλλες οικονομίες της Ανατολικής Ευρώπης, ο εμπορικός πόλεμος είναι πιθανό να δημιουργήσει προκλήσεις για την εξωτερική ζήτηση, με έμμεσες επιπτώσεις μέσω τρίτων χωρών, ιδίως της Γερμανίας. Εν τω μεταξύ, οι εισαγωγές θα αυξηθούν λόγω της έντονης αύξησης των αμυντικών δαπανών, η οποία διευκολύνθηκε από μια ρήτρα εξαίρεσης που αποκλείει τις εν λόγω δαπάνες από το Σύμφωνο Σταθερότητας και Ανάπτυξης. Συνολικά, οι παράγοντες αυτοί προβλέπεται να διευρύνουν το εμπορικό έλλειμμα της Βουλγαρίας το 2025, ενώ αναμένεται βελτίωση το 2026.
Πολιτική αστάθεια και θεσμικές προκλήσεις εν μέσω της μετάβασης στην ευρωζώνη
Το 2025, το πολιτικό τοπίο της Βουλγαρίας παραμένει ταραχώδες και κυριαρχείται από μια παρατεταμένη κρίση, κατά τη διάρκεια της οποίας έχουν διεξαχθεί επτά κοινοβουλευτικές εκλογές από το 2021, με τον κίνδυνο μιας όγδοης πρόωρης εκλογής να είναι ορατός. Οι εκλογές του Οκτωβρίου 2024 απέτυχαν και πάλι να αναδείξουν σαφή πλειοψηφία και, ως εκ τούτου, μια σταθερή κυβέρνηση, γεγονός που αντανακλά τον βαθύ κατακερματισμό και την απάθεια των ψηφοφόρων. Το κεντροδεξιό κόμμα GERB, με ηγέτη τον Μπόικο Μπορίσοφ, εξασφάλισε τις περισσότερες έδρες (69/240), αλλά απέτυχε κατά πολύ να συγκεντρώσει πλειοψηφία, ενώ ο μεταρρυθμιστικός συνασπισμός PP-DB και το ακροεθνικιστικό κόμμα «Αναγέννηση» υστερούσαν στον αριθμό των εδρών. Στις 16 Ιανουαρίου 2025, ο Ρόζεν Ζελιάζκοφ του κόμματος GERB εξελέγη πρωθυπουργός και ηγείται μιας κυβέρνησης μειοψηφίας με το BSP (κεντροαριστερά) και το ITN (λαϊκιστικό, κοινωνικο-συντηρητικό), με την υποστήριξη του φιλελεύθερου κόμματος APS, μιας παράταξης που προέκυψε από τη διάσπαση του κόμματος DPS. Ωστόσο, ο συνασπισμός είναι εύθραυστος, βασίζεται σε ιδεολογικά ετερόκλητα κόμματα και αντιμετωπίζει προκλήσεις στην αντιμετώπιση συστημικών ζητημάτων όπως η διαφθορά και η δικαστική μεταρρύθμιση. Αυτό αποδείχθηκε γρήγορα με την αποχώρηση, τον Απρίλιο του 2025, του APS, το οποίο ήταν δυσαρεστημένο με την κυβερνητική υποστήριξη που επέδειξε το DPS-NN, η άλλη παράταξη του DPS. Ο ηγέτης του DPS-NN, Ντελιάν Πεέβσκι, ο οποίος υπέστη κυρώσεις από τις ΗΠΑ και το Ηνωμένο Βασίλειο για φερόμενη αγορά ψήφων και εκλογική απάτη, έχει καταστεί απαραίτητος για τη συμμαχία. Η κατάσταση έχει υπονομεύσει περαιτέρω την εμπιστοσύνη στους θεσμούς, με μόνο το 10% των Βουλγάρων να πιστεύει ότι οι εκλογές στη χώρα είναι δίκαιες. Η επιρροή του Προέδρου Ρούμεν Ράντεφ, αν και περιορίστηκε από τις συνταγματικές μεταρρυθμίσεις του 2023, παραμένει σημαντική, ιδίως μέσω των προσωρινών κυβερνήσεων.
Η ένταξη της Βουλγαρίας στην ευρωζώνη, η οποία έχει προγραμματιστεί για την 1η Ιανουαρίου 2026, αποτελεί κρίσιμο ορόσημο για την ένταξη της χώρας στο ευρωπαϊκό οικονομικό πλαίσιο. Ο στόχος αυτός αποτελεί ενοποιητική δύναμη για τον κυβερνητικό συνασπισμό και χρησιμεύει για την εξασφάλιση περιστασιακής υποστήριξης από άλλα φιλοευρωπαϊκά πολιτικά κόμματα, όπως το PP-DB, τα οποία υποστηρίζουν την εμβάθυνση της ευθυγράμμισης με την ΕΕ. Ωστόσο, η υιοθέτηση του ευρώ έχει συναντήσει σημαντική αντίδραση από την κοινή γνώμη, η οποία τροφοδοτείται από ανησυχίες σχετικά με πιθανή χειραγώγηση των τιμών, την υπονόμευση της νομισματικής αυτονομίας και τις καθυστερήσεις στην εφαρμογή των μεταρρυθμίσεων που επιβάλλει η ΕΕ. Η αυξανόμενη επιρροή των εθνικιστικών κομμάτων, συμπεριλαμβανομένων των «Revival» και «MECH», που τροφοδοτείται από τη διαδεδομένη απογοήτευση έναντι του πολιτικού κατεστημένου, επιδεινώνει αυτές τις ανησυχίες και ενέχει τον κίνδυνο περαιτέρω δημοκρατικής οπισθοδρόμησης, η οποία αποτελεί απειλή για τη σταθερότητα των προσπαθειών της Βουλγαρίας για ευρωπαϊκή ένταξη.
Με το βλέμμα στραμμένο στο 2026, οι πολιτικές προοπτικές εξαρτώνται από το αν η κυβέρνηση Ζελιάζκοφ θα καταφέρει να σταθεροποιήσει τον συνασπισμό της, μόλις η χώρα ενταχθεί στην ευρωζώνη και αρχίσει να επωφελείται από τα κονδύλια της ΕΕ, ή αν νέες εκλογές θα αναζωπυρώσουν την κρίση. Η ένταξη στην ευρωζώνη μπορεί να ενισχύσει την εμπιστοσύνη των επενδυτών, αλλά θα μπορούσε να επιδεινώσει τις πολιτικές διαιρέσεις σε περίπτωση απότομης αύξησης του πληθωρισμού. Η επίμονη διαφθορά, οι περιορισμοί στην ελευθερία των μέσων ενημέρωσης και η δικαστική αναποτελεσματικότητα απειλούν τους στόχους της Βουλγαρίας για ένταξη στην ΕΕ, συμπεριλαμβανομένης της πλήρους ένταξης στο Σένγκεν. Η διάσπαση του κόμματος DPS και η φθίνουσα επιρροή παραδοσιακών κομμάτων όπως το BSP προμηνύουν ένα ασταθές πολιτικό τοπίο, με τις λαϊκιστικές και ακροδεξιές ομάδες να κερδίζουν έδαφος. Χωρίς μια συνεκτική συμμαχία ικανή να αντιμετωπίσει τη δυσπιστία του κοινού και τις εξωτερικές πιέσεις, όπως η επιρροή της Ρωσίας, η Βουλγαρία διατρέχει τον κίνδυνο παρατεταμένης αστάθειας, η οποία θα υπονομεύσει τη δημοκρατική και οικονομική της πρόοδο.