Βραζιλία
Κίνα
Ευρώπη
Ιαπωνία
Περού
ΑργεντινήΕπιβράδυνση της ανάπτυξης εν μέσω εσωτερικών και εξωτερικών αντιξοοτήτων
Η οικονομική δραστηριότητα επιβραδύνθηκε το 2024, αντανακλώντας την εντατικοποίηση των μακροοικονομικών ανισορροπιών και την απότομη επιδείνωση των εξωτερικών ισοζυγίων. Η κατανάλωση των νοικοκυριών (68% του ΑΕΠ) συνέχισε να στηρίζει την ανάπτυξη, αλλά ο αυξανόμενος πληθωρισμός στα τρόφιμα και τις μεταφορές, λόγω της έλλειψης αγαθών και καυσίμων που προκλήθηκε από τις δυσμενείς καιρικές συνθήκες και τους αυστηρότερους ελέγχους συναλλάγματος, υπονόμευσε την αγοραστική δύναμη. Η χρόνια έλλειψη ξένου συναλλάγματος (USD) και το συναφές διευρυνόμενο χάσμα μεταξύ των επίσημων και των παράλληλων συναλλαγματικών ισοτιμιών επιδείνωσαν τις πληθωριστικές πιέσεις, ενώ ο κίνδυνος εγκατάλειψης της σύνδεσης με το δολάριο απειλούσε τη νομισματική σταθερότητα. Αν και ορισμένα νοικοκυριά που ασχολούνταν με την παραδοσιακή εξόρυξη χρυσού επωφελήθηκαν από τις υψηλές διεθνείς τιμές, οι ιδιωτικές επενδύσεις συνολικά παρέμειναν σε χαμηλά επίπεδα λόγω του αυξημένου κόστους δανεισμού, της πολιτικής αβεβαιότητας και των περιορισμών στη διαθεσιμότητα πιστώσεων – το μεγαλύτερο μέρος των οποίων ανακατευθύνθηκε προς τη χρηματοδότηση του δημόσιου ελλείμματος. Οι δημόσιες δαπάνες αντιμετώπισαν επίσης αυξανόμενους περιορισμούς, καθώς τα συναλλαγματικά αποθέματα μειώνονταν και η εξωτερική χρηματοδότηση παρέμενε σε μεγάλο βαθμό αποκλεισμένη. Στο εξωτερικό μέτωπο, οι καθαρές εξαγωγές συνέχισαν να μειώνονται λόγω της πτώσης της παραγωγής φυσικού αερίου, των διαταραχών στη γεωργία που σχετίζονταν με το φαινόμενο «El Niño», της στρατηγικής αποθήκευσης βασικών εμπορευμάτων όπως η σόγια και της έλλειψης καυσίμων, που παρεμποδίζουν όλο και περισσότερο τόσο τις εξορυκτικές όσο και τις γεωργικές δραστηριότητες.
Το 2025, ο ρυθμός της οικονομικής δραστηριότητας αναμένεται να επιβραδυνθεί περαιτέρω, καθώς τα προσωρινά αποθέματα που στήριξαν την ανάπτυξη το προηγούμενο έτος χάνουν τη δυναμική τους. Η εξασθενημένη κατανάλωση των νοικοκυριών, που προκλήθηκε από τους αρνητικούς παράγοντες που είχαν ήδη παρατηρηθεί το 2024 και επιδεινώθηκε από τη σταδιακή κατάργηση των επιδοτήσεων και την αύξηση της ανεργίας, θα επιβαρύνει ακόμη περισσότερο την εγχώρια ζήτηση. Ταυτόχρονα, η πολιτική αβεβαιότητα που περιβάλλει τις γενικές εκλογές αναμένεται να καθυστερήσει περαιτέρω τις επενδυτικές αποφάσεις, τόσο του δημόσιου όσο και του ιδιωτικού τομέα. Ενώ η κυβέρνηση πιθανότατα θα διατηρήσει επεκτατικές πολιτικές κατά το πρώτο εξάμηνο του έτους για να ενισχύσει την εκλογική της υποστήριξη, η ταχεία συρρίκνωση του δημοσιονομικού περιθωρίου, καθώς εντείνονται οι περιορισμοί ρευστότητας, θα οδηγήσει αναπόφευκτα σε μείωση σε πραγματικούς όρους. Επιπλέον, η πιθανότητα υποτίμησης του νομίσματος μετά τις εκλογές θα μπορούσε να προκαλέσει απότομη προσαρμογή στις σχετικές τιμές, προσθέτοντας μεταβλητότητα στην εγχώρια ζήτηση. Η συμβολή των καθαρών εξαγωγών αναμένεται να επιδεινωθεί περαιτέρω, ιδίως όσον αφορά τις πωλήσεις φυσικού αερίου, καθώς η Αργεντινή και η Βραζιλία συνεχίζουν να διαφοροποιούν τον ενεργειακό τους εφοδιασμό. Επιπλέον, οι εξαγωγές βοείου κρέατος έχουν περιοριστεί προκειμένου να συγκρατηθεί ο εγχώριος πληθωρισμός των τροφίμων, γεγονός που επιβαρύνει περαιτέρω τα έσοδα από το εξωτερικό. Η αναμενόμενη έναρξη λειτουργίας των επενδύσεων στον τομέα του λιθίου μπορεί να αποτελέσει συμβολική πρόοδο, αλλά είναι απίθανο να προσφέρει ουσιαστική μακροοικονομική στήριξη βραχυπρόθεσμα.
Υψηλά διπλά ελλείμματα και χαμηλά συναλλαγματικά αποθέματα
Το έλλειμμα του ισοζυγίου τρεχουσών συναλλαγών διευρύνθηκε το 2024, κυρίως λόγω της πτώσης των εσόδων από τις εξαγωγές φυσικού αερίου, γεωργικών προϊόντων και ορυκτών – η παραγωγή των δύο τελευταίων επηρεάστηκε από διαταραχές που σχετίζονταν με το κλίμα και από την αυξανόμενη έλλειψη καυσίμων. Αν και οι εισαγωγές συνέχισαν να περιορίζονται από τη διαρκή έλλειψη συναλλάγματος και τους διοικητικούς ελέγχους, αυτό δεν αρκούσε για να αντισταθμίσει τη μείωση των εξαγωγών. Τα εμβάσματα των ομογενών και ο τουρισμός προσέφεραν κάποια στήριξη, αλλά οι ξένες επενδύσεις παρέμειναν ελάχιστες. Το 2025, το έλλειμμα του ισοζυγίου τρεχουσών συναλλαγών αναμένεται να επιδεινωθεί περαιτέρω. Οι εξαγωγές φυσικού αερίου αναμένεται να μειωθούν εκ νέου, ενώ οι μη παραδοσιακές εξαγωγές αντιμετωπίζουν τους ίδιους κινδύνους που σχετίζονται με την εφοδιαστική αλυσίδα και το κλίμα. Η ζήτηση εισαγωγών ενδέχεται να αυξηθεί ελαφρώς κατά το δεύτερο εξάμηνο του έτους, εν μέσω προεκλογικών δαπανών και αυξημένων αναγκών σε καύσιμα. Όσον αφορά τον λογαριασμό κεφαλαίου και τον χρηματοοικονομικό λογαριασμό, η επίμονη πολιτική αβεβαιότητα και η θεσμική ευπάθεια συνεχίζουν να αποτρέπουν τόσο τις άμεσες ξένες επενδύσεις όσο και τις εισροές χαρτοφυλακίου, αφήνοντας το έλλειμμα του ισοζυγίου τρεχουσών συναλλαγών σε μεγάλο βαθμό ακάλυπτο. Αν και οι επενδύσεις σε λίθιο με κινεζική υποστήριξη θα μπορούσαν να προσφέρουν κάποια ανακούφιση, η υλοποίησή τους παραμένει αβέβαιη εν μέσω νομοθετικών εμποδίων και γραφειοκρατικών καθυστερήσεων. Οι εκροές που μεταμφιέζονται ως σφάλματα και παραλείψεις – οι οποίες αντανακλούν εν μέρει το λαθρεμπόριο χρυσού, την άτυπη διαφυγή κεφαλαίων και τη διασυνοριακή διαρροή επιδοτούμενων τροφίμων και καυσίμων – παραμένουν σε υψηλά επίπεδα. Ως αποτέλεσμα, συνεχίζεται η μείωση των συναλλαγματικών αποθεμάτων. Μέχρι τον Δεκέμβριο του 2024, τα διεθνή αποθέματα είχαν μειωθεί σε 1,98 δισ. δολάρια ΗΠΑ, εκ των οποίων τα 1,89 δισ. δολάρια ΗΠΑ ήταν σε χρυσό (στο νόμιμο ελάχιστο), και μόλις 47 εκατομμύρια δολάρια ΗΠΑ ήταν σε ρευστό νόμισμα, γεγονός που έχει περιορίσει σοβαρά την εξωτερική ρευστότητα της Βολιβίας και την ικανότητά της να διαχειριστεί τις πιέσεις στο ισοζύγιο πληρωμών το 2025.
Στον προϋπολογιστικό τομέα, το δημόσιο έλλειμμα της Βολιβίας παρέμεινε σημαντικό το 2024, λόγω των υψηλών προεκλογικών δαπανών – ιδίως για επιδοτήσεις καυσίμων και τροφίμων, οι οποίες αντιπροσωπεύουν περίπου το 4,0% του ΑΕΠ – και της συνεχιζόμενης μείωσης των εσόδων από το φυσικό αέριο. Το 2025, το δημοσιονομικό έλλειμμα αναμένεται να αυξηθεί περαιτέρω, λόγω των χαμηλών εσόδων και των υψηλών δημόσιων δαπανών εν όψει των γενικών εκλογών του Αυγούστου. Με περιορισμένη πρόσβαση στις εξωτερικές αγορές και αποδόσεις ομολόγων άνω του 20%, η κυβέρνηση εξαρτάται όλο και περισσότερο από την εγχώρια χρηματοδότηση, ιδίως από την κεντρική τράπεζα και τα συνταξιοδοτικά ταμεία. Μέχρι το τέλος του 2024, μόλις το 35% του δημόσιου χρέους ήταν εξωτερικό – κυρίως μακροπρόθεσμο, ευνοϊκό χρέος προς πολυμερείς οργανισμούς. Επιπλέον, περίπου το 92% του συνολικού χρέους είναι εκφρασμένο σε δολάρια, γεγονός που καθιστά τα δημόσια οικονομικά εξαιρετικά ευάλωτα στην υποτίμηση της συναλλαγματικής ισοτιμίας, ιδίως δεδομένων των εξαιρετικά χαμηλών διαθέσιμων αποθεματικών και της αυξανόμενης πίεσης επί του μπολιβιάνο.
Έντονη πολιτική αστάθεια εν όψει των γενικών εκλογών του 2025
Η σταθερότητα της κυβέρνησης του Προέδρου Λουίς Άρσε παραμένει εύθραυστη, καθώς η Βολιβία πλησιάζει τις γενικές εκλογές που έχουν προγραμματιστεί για τις 17 Αυγούστου 2025. Το κυβερνών Κίνημα προς τον Σοσιαλισμό (MAS) είναι βαθιά διχασμένο μεταξύ της μετριοπαθούς φατρίας των «arcistas» του Arce και των «evistas», που είναι πιστοί στον πρώην πρόεδρο Evo Morales, ο οποίος κηρύχθηκε από το Συνταγματικό Δικαστήριο στα τέλη του 2023 ως μη επιλέξιμος να διεκδικήσει τέταρτη θητεία. Ο Μοράλες έχει από τότε ιδρύσει ένα νέο πολιτικό κόμμα, το «Evo Pueblo», και συνεχίζει να αμφισβητεί την ηγεσία του Άρσε από έξω από το MAS, παρά το γεγονός ότι αντιμετωπίζει σοβαρές νομικές κατηγορίες και ένα ένταλμα σύλληψης, η εκτέλεση του οποίου είναι απίθανη λόγω ανησυχιών για πιθανές αναταραχές. Η εσωτερική διαίρεση, σε συνδυασμό με τις επιδεινούμενες οικονομικές συνθήκες – συμπεριλαμβανομένης της οξείας έλλειψης δολαρίων, του αυξανόμενου πληθωρισμού και της κατάρρευσης της εμπιστοσύνης του κοινού – οδήγησε το ποσοστό αποδοκιμασίας του Άρσε σε σχεδόν 80% στις αρχές του 2025. Στο πλαίσιο αυτό, οι επικείμενες εκλογές αναμένεται να είναι ιδιαίτερα αμφίρροπες. Η κεντρώα αντιπολίτευση, γνωστή ως το μπλοκ «Tercera vía», φαίνεται επί του παρόντος να βρίσκεται στην καλύτερη θέση για να νικήσει τον Άρσε σε δεύτερο γύρο, καθώς επωφελείται από την αυξανόμενη δυσαρέσκεια του κοινού και τον κατακερματισμό των ψήφων του MAS μεταξύ Άρσε και Μοράλες. Μέχρι τις εκλογές, η κυβέρνηση του Άρσε πιθανότατα θα συνεχίσει να διατηρεί υψηλά επίπεδα δημόσιων δαπανών και να υπερασπίζεται τη σταθεροποίηση της συναλλαγματικής ισοτιμίας, βασιζόμενη στη φθίνουσα εξωτερική χρηματοδότηση για να περιορίσει τις αναταραχές και να διατηρήσει την πολιτική υποστήριξη. Ωστόσο, το επίμονο νομοθετικό αδιέξοδο – που βασίζεται σε μια τακτική συμμαχία μεταξύ της φατρίας του «evista» και της δεξιάς αντιπολίτευσης με στόχο την παρεμπόδιση της ατζέντας του Άρσε – και η βαθιά πόλωση υποδηλώνουν ότι η θεσμική και οικονομική αστάθεια της Βολιβίας θα παραμείνει βαθιά ριζωμένη καθ’ όλη τη διάρκεια της προεκλογικής περιόδου.
Στο διεθνές μέτωπο, η Βολιβία ενισχύει ενεργά τις διεθνείς συνεργασίες της, ιδίως με την Κίνα και τη Βραζιλία, προκειμένου να προωθήσει την οικονομική ανάπτυξη. Τον Νοέμβριο του 2024, η κυβέρνηση της Βολιβίας υπέγραψε μια ιστορική συμφωνία με την κινεζική κοινοπραξία CBC, θυγατρική της CATL, του κορυφαίου παγκοσμίως παραγωγού μπαταριών λιθίου. Η επένδυση ύψους 1 δισεκατομμυρίου δολαρίων ΗΠΑ αποσκοπεί στην κατασκευή δύο εργοστασίων ανθρακικού λιθίου στις αλυκές του Ουγιούνι, με συνολική ετήσια παραγωγική ικανότητα 35.000 μετρικών τόνων. Η κυβέρνηση της Βολιβίας θα κατέχει το 51% της επιχείρησης, γεγονός που αντανακλά τη δέσμευσή της να αναδειχθεί σε βασικό παράγοντα στην παγκόσμια αγορά λιθίου. Παράλληλα, η Βολιβία ενισχύει τους δεσμούς της με τη Βραζιλία. Τον Ιούλιο του 2024, ο Πρόεδρος της Βραζιλίας Λουίς Ινάσιο Λούλα ντα Σίλβα συναντήθηκε με τον Πρόεδρο της Βολιβίας Λουίς Άρσε στη Σάντα Κρουζ ντε λα Σιέρα, προκειμένου να συζητήσουν την επέκταση των διμερών σχέσεων μεταξύ των δύο χωρών. Οι ηγέτες υπέγραψαν συμφωνίες για την ενίσχυση της συνεργασίας στους τομείς της γεωργίας, των υποδομών και της προστασίας του περιβάλλοντος. Ιδιαίτερη έμφαση δόθηκε στη συνεργασία στον τομέα της βιομηχανικής πολιτικής για την εξερεύνηση και την παραγωγή λιθίου, με στόχο την ένταξη και των δύο χωρών σε νέες εμπορικές ροές και τη βελτίωση της πρόσβασης στον Ειρηνικό Ωκεανό.