Βόρεια Μακεδονία

Ανάπτυξη που στηρίζεται στις επενδύσεις

Η ανάπτυξη αναμένεται να παραμείνει μέτρια το 2025, όπως και το 2026, κατατάσσοντας τη χώρα κάτω από τις γειτονικές βαλκανικές χώρες, αλλά θα υποστηρίζεται ωστόσο από υψηλό επίπεδο δημόσιων επενδύσεων (10 % του ΑΕΠ). Για τη χρηματοδότηση έργων υποδομής που σχετίζονται με τους Διαδρόμους 8 και 10δ, η κυβέρνηση κινητοποιεί σημαντικά ποσά ευρωπαϊκής χρηματοδότησης: 700 εκατομμύρια ευρώ έως το 2026 (Global Gateway, ΕΤΕπ, WBIF, IPA III) και ένα κρατικό δάνειο ύψους 110 εκατομμυρίων ευρώ από την ΕΤΑΑ για οδικές και σιδηροδρομικές υποδομές. Οι συνεισφορές αυτές συμπληρώνονται από διμερή χρηματοδότηση: ένα δάνειο 1 δισεκατομμυρίου ευρώ από την Ουγγαρία, χρηματοδοτούμενο από κινεζικές τράπεζες και συμφωνηθέν στα τέλη του 2024 για τη χρηματοδότηση έργων εφοδιαστικής και μεταφορών, καθώς και μια στρατηγική συμφωνία με το Ηνωμένο Βασίλειο τον Μάιο του 2025, αξίας 6 δισεκατομμυρίων λιρών Αγγλίας, η οποία αποσκοπεί κυρίως στην κάλυψη του σιδηροδρομικού διαδρόμου 10 και έργων υποδομών υγείας. Τα έργα αναμένεται να έχουν άμεσο αντίκτυπο στη δραστηριότητα των τομέων των κατασκευών, των δομικών υλικών και της μηχανικής, ενώ παράλληλα θα στηρίξουν την απασχόληση σε περιοχές που πλήττονται διαρκώς από υψηλά ποσοστά ανεργίας. Ο διάδρομος 8, ο οποίος συνδέει τη Βουλγαρία με την Αλβανία μέσω της Βόρειας Μακεδονίας, αποτελεί μέρος μιας στρατηγικής περιφερειακής ολοκλήρωσης που ευθυγραμμίζεται με τη στρατηγική συνδεσιμότητας της ΕΕ για τα Δυτικά Βαλκάνια. Ως εκ τούτου, η Βόρεια Μακεδονία είναι η πρώτη χώρα που λαμβάνει προχρηματοδότηση από το νέο Σχέδιο Ανάπτυξης της ΕΕ, με 52,2 εκατομμύρια ευρώ να έχουν εκταμιευθεί την άνοιξη του 2025.

Η κατανάλωση των νοικοκυριών (69 % του ΑΕΠ) συνεχίζει να στηρίζει την ανάπτυξη εν μέσω σταθερά αυξανόμενων ονομαστικών μισθών, ιδίως στον δημόσιο τομέα και στον τομέα των υπηρεσιών. Το πραγματικό εισόδημα έχει ανακάμψει από τα τέλη του 2024, υποστηριζόμενο από την αύξηση του κατώτατου μισθού (+8% τον Απρίλιο του 2025) και μια έκτακτη αναπροσαρμογή των συντάξεων (+20% για ολόκληρο το 2024). Παρ’ όλα αυτά, ο πληθωρισμός παραμένει υψηλός (4,5% τον Ιούνιο του 2025), παρά τα κυβερνητικά μέτρα για τον έλεγχο των τιμών των τροφίμων. Μέχρι στιγμής, η Κεντρική Τράπεζα της Βόρειας Μακεδονίας έχει επιλέξει μια προσεκτική προσέγγιση στη διαχείριση του κύκλου νομισματικής χαλάρωσης και έχει μειώσει τα επιτόκιά της με βραδύτερο ρυθμό σε σχέση με την Ευρωπαϊκή Κεντρική Τράπεζα (ΕΚΤ). Ωστόσο, οι πληθωριστικές πιέσεις αναμένεται να μειωθούν σταδιακά έως τα τέλη του 2025, ανοίγοντας το δρόμο για βελτιωμένες νομισματικές συνθήκες το 2026. Αυτό το ευνοϊκότερο περιβάλλον αναμένεται να τονώσει τις ιδιωτικές επενδύσεις τόσο από τα νοικοκυριά όσο και από τις επιχειρήσεις.

Η βιομηχανική δραστηριότητα (25% του ΑΕΠ) συγκεντρώνεται σε εξαγωγικά προσανατολισμένες Ειδικές Οικονομικές Ζώνες που ειδικεύονται στη συναρμολόγηση εξαρτημάτων αυτοκινήτων, ηλεκτρικών καλωδιώσεων και ηλεκτρονικών ειδών. Είναι ιδιαίτερα εκτεθειμένη στη ζήτηση της Ευρώπης. Μόνη η Γερμανία αντιπροσωπεύει πάνω από το 40% των συνολικών εξαγωγών, κυρίως στον τομέα της αυτοκινητοβιομηχανίας. Η αβεβαιότητα στο εμπόριο παραμένει υψηλή, ιδίως όσον αφορά το ζήτημα των δασμών των ΗΠΑ. Ως αποτέλεσμα, η δυναμική των εξαγωγών αναμένεται να εξακολουθήσει να εξαρτάται από εξωγενείς παράγοντες, και η συμβολή τους στην ανάπτυξη θα είναι πιθανώς περιορισμένη το 2025. Ωστόσο, θα μπορούσαν να ανακτήσουν τη δυναμική τους το 2026, με φόντο τη βιομηχανική ανάκαμψη στη Γερμανία.

Διπλά ελλείμματα υπό πίεση

Το δημοσιονομικό έλλειμμα θα παραμείνει υψηλό το 2025-2026 λόγω των περιορισμένων φορολογικών εσόδων, τα οποία επηρεάζονται τόσο από το μέγεθος της άτυπης οικονομίας όσο και από τον χαμηλό φορολογικό συντελεστή (10%). Τα έσοδα αναμένεται να βελτιωθούν μόνο οριακά, ενώ η κυβέρνηση εξακολουθεί να πιέζεται από τις υψηλές τρέχουσες δαπάνες, ιδίως λόγω της αύξησης των μισθών και των συντάξεων του δημόσιου τομέα, γεγονός που περιορίζει το δημοσιονομικό περιθώριο. Παρά την αποφασιστικότητα της νέας κυβέρνησης να μειώσει το έλλειμμα, οι στόχοι δεν συνάδουν με το νόμιμο όριο (3%): το δημόσιο έλλειμμα αναμένεται να κυμανθεί γύρω στο 4,5% του ΑΕΠ το 2025, με ελάχιστο περιθώριο για προς τα κάτω προσαρμογή το 2026. Το κύριο εμπόδιο αποτελεί το αυξανόμενο βάρος αποπληρωμής του χρέους, το 60% του οποίου είναι εκφρασμένο σε ευρώ. Ωστόσο, η σύνδεση με το ευρώ και το γεγονός ότι το 45% του χρέους οφείλεται σε διμερείς και πολυμερείς πιστωτές μετριάζουν τον κίνδυνο, ο οποίος θεωρείται μέτριος από το ΔΝΤ. Ένα ευρωομόλογο ύψους 700 εκατομμυρίων ευρώ θα λήξει το 2026, αντιπροσωπεύοντας σχεδόν το 7% του ΑΕΠ. Η δυνατότητα αναζήτησης αναχρηματοδότησης στις αγορές ή μιας ενδεχόμενης μερικής επαναγοράς ήδη από το 2025 θα αποτελέσει βασικό τεστ για τη δημοσιονομική αξιοπιστία της χώρας και την ικανότητά της να έχει πρόσβαση σε εξωτερική χρηματοδότηση. Βραχυπρόθεσμα, τα συναλλαγματικά αποθέματα (που καλύπτουν περισσότερες από τέσσερις μήνες εισαγωγών) και η γραμμή επαναγοράς της ΕΚΤ παρέχουν επαρκή κάλυψη. Ωστόσο, η διατήρηση της εξωτερικής σταθερότητας εξαρτάται όλο και περισσότερο από δεσμεύσεις υπό όρους: καθυστερήσεις στην υλοποίηση των μεταρρυθμίσεων που έχουν υποσχεθεί στις Βρυξέλλες ή οποιαδήποτε εσωτερική πολιτική ένταση θα μπορούσαν να ωθήσουν τους πιστωτές να επανεκτιμήσουν τη θέση τους.

Στο εξωτερικό μέτωπο, με ένα διαρθρωτικό εμπορικό έλλειμμα που αντιστοιχεί σε σχεδόν το 20% του ΑΕΠ, το ισοζύγιο τρεχουσών συναλλαγών θα παραμείνει ελλειμματικό παρά τις εισροές εμβασμάτων από το εξωτερικό (15% του ΑΕΠ). Οι εισαγωγές εξοπλισμού και ενέργειας παραμένουν ισχυρές, αλλά οι εξαγωγές δυσκολεύονται να απογειωθούν εν μέσω ενός υποτονικού ευρωπαϊκού περιβάλλοντος. Το 2026, ωστόσο, αναμένεται θετική επίδραση από την ανάκαμψη της γερμανικής βιομηχανικής ζήτησης, η οποία θα μπορούσε να αναζωογονήσει το χαρτοφυλάκιο παραγγελιών στους τομείς της αυτοκινητοβιομηχανίας και της ηλεκτρονικής, περιορίζοντας έτσι την επιδείνωση του εμπορικού ελλείμματος. Το έλλειμμα του ισοζυγίου τρεχουσών συναλλαγών χρηματοδοτείται κυρίως από άμεσες ξένες επενδύσεις (ΑΞΕ).

Πολιτική σταθερότητα που, ωστόσο, χαρακτηρίζεται από αβεβαιότητα σχετικά με την ευρωπαϊκή ατζέντα

Η κυβέρνηση που σχηματίστηκε μετά τις εκλογές του Μαΐου 2024 βασίζεται σε έναν συνασπισμό στον οποίο κυριαρχεί το VMRO-DPMNE, ένα δεξιό εθνικιστικό κόμμα που κατέχει 58 από τις 120 έδρες. Υποστηρίζεται από δύο εταίρους: το κόμμα ZNAM, μια νέα κεντροαριστερή παράταξη με εθνικιστικές αποχρώσεις, και τον αλβανικό συνασπισμό Vlen, ο οποίος συγκεντρώνει διάφορα μικρά κόμματα που εκπροσωπούν την αλβανική μειονότητα. Συνολικά, ο συνασπισμός ελέγχει 75 έδρες, εξασφαλίζοντας άνετη πλειοψηφία. Στο πλαίσιο αυτής της σύνθεσης, η εκτελεστική εξουσία διαθέτει επαρκή κοινοβουλευτικό περιθώριο ελιγμών για να εξασφαλίσει βραχυπρόθεσμη πολιτική σταθερότητα. Δεν έχουν προγραμματιστεί εθνικές εκλογές πριν από τις κοινοβουλευτικές εκλογές που έχουν προγραμματιστεί για τον Μάιο του 2028, και η κυβέρνηση αναμένεται να ολοκληρώσει τη θητεία της χωρίς σημαντικές θεσμικές προκλήσεις.

Ωστόσο, αυτή η σταθερότητα δεν εγγυάται ταχεία πρόοδο στο ευρωπαϊκό μέτωπο. Η άρνηση του VMRO-DPMNE να θεσπίσει τις συνταγματικές μεταρρυθμίσεις που απαιτεί η Σόφια για την αναγνώριση της βουλγαρικής μειονότητας εμποδίζει την επίσημη έναρξη των κεφαλαίων των ενταξιακών διαπραγματεύσεων με την ΕΕ. Το πάγωμα αυτό θα μπορούσε να παραταθεί πέραν του 2025, εάν δεν επιτευχθεί εσωτερικός πολιτικός συμβιβασμός. Ο κίνδυνος είναι η επιβράδυνση του ρυθμού των μεταρρυθμίσεων και η απώλεια δυναμικής στην εναρμόνιση της νομοθεσίας, γεγονός που θα μπορούσε να καθυστερήσει την πρόσβαση σε χρηματοδότηση υπό όρους στο πλαίσιο του Σχεδίου Ανάπτυξης της ΕΕ για τα Βαλκάνια. Επιπλέον, οποιαδήποτε επιδείνωση στους τομείς του κράτους δικαίου, της δικαστικής ανεξαρτησίας ή της λειτουργίας των ελέγχων και ισορροπιών θα μπορούσε να θέσει σε κίνδυνο την ευρωπαϊκή πορεία της χώρας, με άμεσο αντίκτυπο στην εμπιστοσύνη των επενδυτών και στις διεθνείς σχέσεις.

Τελευταία ενημέρωση: Ιούλιος 2025