Κίνα
Ουζμπεκιστάν
Τουρκία
Ευρώπη
Αζερμπαιτζάν
ΚαζακστάνΣταθερή ανάπτυξη, που στηρίζεται μακροπρόθεσμα στις εξαγωγές υδρογονανθράκων
Η ανάπτυξη αναμένεται να συνεχιστεί το 2026, όπως συνέβη και το 2025. Παρά την επιβράδυνση της κινεζικής οικονομίας – που αποτελεί μακράν την κύρια αγορά για τις εξαγωγές υδρογονανθράκων – οι σχετικά υψηλές τιμές του φυσικού αερίου και του πετρελαίου θα συνεχίσουν να στηρίζουν τα έσοδα από το εξωτερικό. Ο μη σχετιζόμενος με τους υδρογονάνθρακες τομέας της οικονομίας θα επωφεληθεί από πρόσθετες επενδύσεις στον τομέα των πετροχημικών (διύλιση και παραγωγή λιπασμάτων) και στη γεωργία, ιδίως στο βαμβάκι, το οποίο εξάγεται κυρίως στην Τουρκία. Η καλλιέργεια του βαμβακιού, που καλλιεργείται κατά μήκος του ποταμού Αμού Νταριά, ο οποίος πηγάζει από τα βουνά Παμίρ μεταξύ Αφγανιστάν και Τατζικιστάν και αποτελεί μέρος των συνόρων με το Ουζμπεκιστάν, συνεχίζει να επωφελείται από το δωρεάν εργατικό δυναμικό, το οποίο κινητοποιείται από το κράτος μέσω ενός συστήματος καταναγκαστικής εργασίας στο οποίο εμπλέκονται δεκάδες χιλιάδες άνθρωποι. Η οικονομική δραστηριότητα θα υποστηριχθεί επίσης ελαφρώς από τις δημόσιες δαπάνες, ιδίως από τις επενδύσεις στον αυτοκινητόδρομο Ασγκαμπάτ-Τουρκμενάμπατ (που συνδέει το βορρά και το νότο με την ανατολή της χώρας) και στην ανάπτυξη της νέας πόλης Αρκαδάγκ – ενός εμβληματικού έργου που ξεκίνησε από το μηδέν το 2019 και βρίσκεται ακόμη υπό κατασκευή, αν και η πόλη παραμένει σε μεγάλο βαθμό ακατοίκητη προς το παρόν, παρά το μέγεθός της και την πολυτελή διακόσμησή της.
Η ιδιωτική κατανάλωση και οι υπηρεσίες θα εξακολουθήσουν να περιορίζονται από τους χαμηλούς μισθούς, τη φτώχεια, την ανεργία και την έλλειψη βασικών αγαθών, που συνδέονται με τους αυστηρούς ελέγχους συναλλάγματος. Ο πληθωρισμός θα ανακάμψει εκ νέου, τροφοδοτούμενος από την ετήσια αύξηση κατά περίπου 10% των μισθών και των συντάξεων του δημόσιου τομέα, καθώς και από τις στρεβλώσεις των τιμών που οφείλονται στην παράλληλη αγορά συναλλάγματος.
Η κυβέρνηση επιδιώκει να μειώσει την εξάρτησή της από την Κίνα μέσω αγωγών φυσικού αερίου προς το Πακιστάν και την Ινδία (το έργο TAPI, η ολοκλήρωση του οποίου έχει αναβληθεί μέχρι το τέλος της δεκαετίας), καθώς και προς την Ευρώπη, μέσω ενός δια-Κασπικού αγωγού που θα διέρχεται από το Αζερμπαϊτζάν και την Τουρκία. Η πρόσφατη συνάντηση μεταξύ των ηγετών του Αζερμπαϊτζάν και του Τουρκμενιστάν έχει αναζωπυρώσει τις εικασίες: το έργο θα παρουσίαζε μεγάλο ενδιαφέρον για την Ευρώπη, αλλά παραμένει πολιτικά ευάλωτο, με τη Μόσχα και την Τεχεράνη να αντιτίθενται σε αυτό προκειμένου να διατηρήσουν τον ρόλο τους ως χώρες διέλευσης και το μερίδιό τους στην αγορά φυσικού αερίου. Οι προσπάθειες της κυβέρνησης επικεντρώνονται, επομένως, στην αναβίωση του αγωγού «D» προς την Κίνα, ο οποίος θα αύξανε τη μεταφορική ικανότητα μέσω συμφωνιών ανταλλαγής, βάσει των οποίων το τουρκμενικό φυσικό αέριο αποστέλλεται στο ανατολικό Ιράν, ενώ το Ιράν είναι υπεύθυνο για τη διακίνηση του φυσικού αερίου του προς την Τουρκία και το Ιράκ – καθώς και στην ανάπτυξη του γιγαντιαίου κοιτάσματος Galkynysh (400 χλμ. ανατολικά του Ασγκαμπάτ) και νέων υπεράκτιων κοιτασμάτων στην Κασπία Θάλασσα.
Μια άνετη δημοσιονομική θέση
Το μικρό πλεόνασμα του προϋπολογισμού αναμένεται να συνεχιστεί το 2025 και το 2026. Το 90% των δημόσιων εσόδων προέρχεται από το εμπόριο υδρογονανθράκων. Η μείωση των εσόδων από υδρογονάνθρακες που συνδέεται με την πτώση των τιμών του φυσικού αερίου και του πετρελαίου θα μπορούσε να αντισταθμιστεί από έσοδα που δεν προέρχονται από υδρογονάνθρακες. Οι δαπάνες θα αυξηθούν με τον ίδιο ρυθμό, λόγω των αυξήσεων στους μισθούς και τις συντάξεις των δημοσίων υπαλλήλων. Τα κοινωνικά προγράμματα, όπως ο έλεγχος των τιμών και η διανομή τροφίμων με δελτία, αναμένεται να συνεχιστούν. Οι δημόσιες επενδύσεις θα επικεντρωθούν στους τομείς των υποδομών και των μη υδρογονανθράκων. Τέλος, πιθανότατα θα ανακοινωθούν και άλλα έργα χαμηλής προστιθέμενης αξίας, όπως τα πολυάριθμα αγάλματα του ηγέτη, των αγαπημένων του ζώων και εθνικών προσωπικοτήτων, όπως συμβαίνει κάθε χρόνο. Το χρέος του Τουρκμενιστάν θα παραμείνει σταθερό και το ελάχιστο ύψος του κατέχεται εξ ολοκλήρου από εγχώριους πιστωτές.
Το πλεόνασμα του ισοζυγίου τρεχουσών συναλλαγών αναμένεται να συνεχίσει να συρρικνώνεται το 2026. Οι εισαγωγές θα αυξηθούν ταχύτερα από τις εξαγωγές: τα δημόσια έργα απαιτούν δομικά υλικά από το εξωτερικό, ενώ οι υψηλότεροι μισθοί των δημοσίων υπαλλήλων τροφοδοτούν τη ζήτηση για καταναλωτικά αγαθά, αν και η πρόσβαση σε αυτά παραμένει δύσκολη λόγω των συναλλαγματικών ελέγχων. Το ισοζύγιο υπηρεσιών θα μπορούσε να βελτιωθεί τα επόμενα χρόνια χάρη στην ανάπτυξη του τουρισμού, ο οποίος αναμένεται να ενισχυθεί από την απλοποίηση των διαδικασιών εισόδου στη χώρα και τη δημιουργία ηλεκτρονικής βίζας. Ωστόσο, το τουριστικό δυναμικό είναι χαμηλότερο από αυτό του γειτονικού Ουζμπεκιστάν, το οποίο διαθέτει πιο ελκυστικά ιστορικά μνημεία. Το μεγαλύτερο μέρος των άμεσων ξένων επενδύσεων προέρχεται από την Κίνα, ιδίως στο πλαίσιο της πρωτοβουλίας «Μια Ζώνη, Ένας Δρόμος», αλλά το ποσοστό τους ως προς το ΑΕΠ είναι σχετικά χαμηλό. Οι άμεσες ξένες επενδύσεις συμβάλλουν στη συντήρηση των αγωγών φυσικού αερίου προς την Κίνα και στη λειτουργία του κοιτάσματος Galkynysh. Το Τουρκμενιστάν δεν επωφελείται από κανένα πολυμερές πρόγραμμα βοήθειας ή επενδύσεων. Το πλεόνασμα του ισοζυγίου τρεχουσών συναλλαγών μεταφράζεται σε σημαντικά συναλλαγματικά αποθέματα που ισοδυναμούν με 19 μήνες εισαγωγών.
Ένα από τα πολλά αυταρχικά καθεστώτα της Κεντρικής Ασίας
Το Τουρκμενιστάν είναι επίσημα προεδρική δημοκρατία, αλλά στην πράξη αποτελεί αυταρχικό καθεστώς από την ανεξαρτησία του το 1991. Η δυναστική μετάβαση πραγματοποιήθηκε το 2022 με την εκλογή του Σερντάρ Μπερντιμουχαμέδοφ ως Προέδρου, ενώ ο πατέρας του, Γκουρμπανγκούλι, πρώην αρχηγός του κράτους, διατηρεί αποφασιστική επιρροή ως Πρόεδρος της Άνω Βουλής του Κοινοβουλίου, όπου συγκεντρώνεται η πραγματική εξουσία. Το πολυκομματικό σύστημα, που θεσπίστηκε το 2012, δεν έχει επιτρέψει την ανάδυση μιας γνήσιας αντιπολίτευσης και η πολιτική ζωή ελέγχεται αυστηρά. Οι πολιτικές ελευθερίες είναι περιορισμένες, τα μέσα ενημέρωσης τελούν υπό εποπτεία και η κοινωνία των πολιτών είναι φιμωμένη. Ο λατρευτικός χαρακτήρας της προσωπικότητας, πανταχού παρών στις επίσημες ανακοινώσεις, ενισχύει τη νομιμότητα των ηγετών και συνοδεύεται από μνημειώδη αρχιτεκτονικά έργα, τα οποία συχνά έρχονται σε αντίθεση με μια κοινωνικοοικονομική κατάσταση που χαρακτηρίζεται από κρυφές ελλείψεις, ανεργία και φθίνουσα γεννητικότητα.
Στο διεθνές προσκήνιο, το Τουρκμενιστάν διατηρεί τη δόγμα της ουδετερότητας, που διακηρύχθηκε το 1995 και αναγνωρίστηκε από τον ΟΗΕ, ενώ παράλληλα ενισχύει τους οικονομικούς και πολιτικούς δεσμούς του με την Κίνα, τον κύριο εμπορικό και χρηματοοικονομικό εταίρο του. Οι ηγέτες συναντώνται συχνά σε περιφερειακές διπλωματικές συνόδους κορυφής, στο πλαίσιο της Πρωτοβουλίας «Μια Ζώνη, Ένας Δρόμος», καθώς και, τον Σεπτέμβριο του 2025, στη σύνοδο κορυφής του Οργανισμού Συνεργασίας της Σαγκάης (SCO), παρότι το Τουρκμενιστάν δεν είναι μέλος του. Η χώρα είναι επίσης μέλος του Οργανισμού Τουρκικών Κρατών από το 2022, γεγονός που σηματοδοτεί μια προσέγγιση με την Τουρκία και μια σχετική απομάκρυνση από τη Ρωσία. Το Τουρκμενιστάν είναι επίσης μέλος του Οργανισμού Ισλαμικής Συνεργασίας.
Η χώρα συνεργάζεται με προσοχή με τους άμεσους γείτονές της. Στο νότο, το Αφγανιστάν αποτελεί το κύριο μέλημα: η σταθερότητα του καθεστώτος των Ταλιμπάν θα καθορίσει το μέλλον του έργου του αγωγού φυσικού αερίου TAPI και την πρόσβαση στους υδάτινους πόρους του Αμού Νταριά. Οι σχέσεις με το Ιράν είναι αμφίρροπες, ταλαντεύονται μεταξύ περιστασιακής συνεργασίας στον τομέα της ενέργειας και επαναλαμβανόμενων εντάσεων σχετικά με τη διευθέτηση των χρεών για το φυσικό αέριο. Οι σχέσεις με το Ουζμπεκιστάν έχουν βελτιωθεί από την περιφερειακή άνοιξη της Τασκένδης, ιδίως σε θέματα εμπορίου και κατανομής των υδάτινων πόρων. Τέλος, οι σχέσεις με το Καζακστάν παραμένουν σταθερές και επικεντρώνονται στη συνεργασία στην Κασπία Θάλασσα και στους αγωγούς προς την Κίνα.