Σερβία

Σταθερή ανάπτυξη που θα συνεχιστεί έως το 2025

Η οικονομία της Σερβίας αναμένεται να διατηρήσει την ισχυρή της ανάπτυξη το 2025, χάρη στην έντονη εγχώρια ζήτηση και στο ευνοϊκότερο επενδυτικό περιβάλλον. Η κατανάλωση των νοικοκυριών (66% του ΑΕΠ) θα ωφεληθεί από την αύξηση των πραγματικών μισθών, η οποία θα υποστηριχθεί από αυξήσεις στους μισθούς και τις συντάξεις. Οι επιχειρήσεις θα επωφεληθούν και πάλι από τις επεκτατικές δημόσιες πολιτικές, συμπεριλαμβανομένων των αυξημένων δαπανών για υποδομές και των επενδυτικών κινήτρων για ξένους επενδυτές. Ωστόσο, ο πληθωρισμός αναμένεται να παραμείνει στο ανώτατο όριο του στόχου που έχει θέσει η Εθνική Τράπεζα της Σερβίας (4,5%), γεγονός που θα ωθήσει την κεντρική τράπεζα να διατηρήσει υψηλά επιτόκια, κάτι που θα μπορούσε να επιβραδύνει την πιστωτική ανάπτυξη τόσο για τις επιχειρήσεις όσο και για τα νοικοκυριά.

Παράλληλα, η σερβική οικονομία συνεχίζει να προσελκύει σημαντικά ξένα κεφάλαια, ιδίως στους τομείς της μεταποίησης και της ενέργειας, ενισχύοντας περαιτέρω την παραγωγική της ικανότητα. Η ανάπτυξη έργων υποδομής, που εν μέρει προωθείται από την κυβερνητική πρωτοβουλία «Άλμα στο Μέλλον – Serbia Expo 2027», αναμένεται να εκσυγχρονίσει τις μεταφορές και να βελτιώσει την αποδοτικότητα της εφοδιαστικής αλυσίδας. Εν τω μεταξύ, η επέκταση της παραγωγικής ικανότητας στον τομέα της ενέργειας, ιδίως μέσω επενδύσεων στις ανανεώσιμες πηγές ενέργειας, αποσκοπεί στην αντιμετώπιση των διαρθρωτικών ελλείψεων του τομέα και στη διασφάλιση μιας πιο σταθερής παροχής ηλεκτρικού ρεύματος προς τις επιχειρήσεις.

Η αγορά εργασίας θα παραμείνει μια σημαντική πρόκληση. Η Σερβία παρουσίαζε ποσοστό ανεργίας 8,6% στα τέλη του 2024, το οποίο εξακολουθεί να αποτελεί πηγή ανησυχίας παρά τις προσπάθειες ανάκαμψης. Η ανάπτυξη στον μεταποιητικό τομέα, ιδίως στην αυτοκινητοβιομηχανία, σε συνδυασμό με την επέκταση των υπηρεσιών, αναμένεται να τονώσει τη δημιουργία θέσεων εργασίας και να συμβάλει στη σταδιακή μείωση της ανεργίας το 2025. Η ενίσχυση των δεξιοτήτων του εργατικού δυναμικού μέσω προγραμμάτων κατάρτισης προσαρμοσμένων στις ανάγκες των επιχειρήσεων θα μπορούσε επίσης να συμβάλει στον περιορισμό της διαρροής ταλέντων προς το εξωτερικό και να υποστηρίξει την αύξηση της παραγωγικότητας. Ωστόσο, η ανάγκη βελτίωσης του επιχειρηματικού κλίματος και επιτάχυνσης των διαρθρωτικών μεταρρυθμίσεων παραμένει βασική πρόκληση για τη διασφάλιση βιώσιμης ανάπτυξης.

Πίεση στα δημόσια οικονομικά

Ο προϋπολογισμός θα παραμείνει ελλειμματικός το 2025, λόγω της απότομης αύξησης των δαπανών (μισθοί του δημόσιου τομέα, υποδομές και άμυνα) και του υψηλού κόστους χρηματοδότησης. Η αύξηση κατά 8% των μισθών του δημόσιου τομέα το 2025, σε συνδυασμό με τις επενδύσεις στην «Serbia Expo 2027», θα επιβαρύνει περαιτέρω τα οικονομικά του κράτους. Επιπλέον, η αγορά 12 μαχητικών αεροσκαφών Rafale (ύψους 2,5 δισ. ευρώ) και η επαναφορά της στρατιωτικής θητείας το 2025 θα ασκήσουν περαιτέρω πίεση στον προϋπολογισμό. Για την κάλυψη αυτών των χρηματοδοτικών αναγκών, η κυβέρνηση βασίζεται στις διεθνείς και εγχώριες αγορές ομολόγων, καθώς και σε δάνεια για έργα από τους εταίρους της. Το δημόσιο χρέος, το οποίο εκτιμάται στο 47% του ΑΕΠ το 2024, παραμένει σε μέτριο επίπεδο, ενώ το ποσοστό του επί του ΑΕΠ αναμένεται να συνεχίσει να μειώνεται. Ωστόσο, περίπου το 70% του χρέους είναι εξωτερικό και εκφράζεται σε ξένα νομίσματα (κυρίως ευρώ), γεγονός που αυξάνει τον συναλλαγματικό κίνδυνο. Παρ’ όλα αυτά, η σταθερή σύνδεση του δηνάριου με το ευρώ και το σημαντικό μερίδιο των επίσημων πιστωτών (55%) συμβάλλουν στον μετριασμό του κινδύνου.

Στο εξωτερικό μέτωπο, το ισοζύγιο τρεχουσών συναλλαγών θα παραμείνει ελλειμματικό το 2025, λόγω των υψηλών εισαγωγών που οφείλονται στην ισχυρή καταναλωτική ζήτηση, στα έργα υποδομής και στις αγορές στρατιωτικού εξοπλισμού. Ταυτόχρονα, η αδύναμη οικονομική ανάπτυξη στην Ευρωπαϊκή Ένωση θα περιορίσει την αύξηση των εξαγωγών, ιδίως στους τομείς των γεωργικών προϊόντων και τροφίμων, της αυτοκινητοβιομηχανίας, της μεταλλουργίας, του ηλεκτρικού εξοπλισμού και των πλαστικών. Ωστόσο, οι υπηρεσίες – ιδίως ο τουρισμός, οι υπηρεσίες πληροφορικής και οι οδικές μεταφορές – σε συνδυασμό με τα εμβάσματα από τη διασπορά, θα αντισταθμίσουν εν μέρει το εμπορικό έλλειμμα. Το έλλειμμα του ισοζυγίου τρεχουσών συναλλαγών θα χρηματοδοτηθεί σε μεγάλο βαθμό από άμεσες ξένες επενδύσεις (ΑΞΕ) και εισροές χαρτοφυλακίου, οι οποίες θα συμβάλουν επίσης στην αύξηση των συναλλαγματικών αποθεμάτων.

Βυθισμένη σε μεγάλη πολιτική αναταραχή

Το πολιτικό τοπίο της Σερβίας κυριαρχείται από το εθνικιστικό-συντηρητικό Σερβικό Προοδευτικό Κόμμα (SNS) – το οποίο βρίσκεται στην εξουσία από το 2012 και ηγείται του Προέδρου Αλεξάνταρ Βούτσιτς. Το SNS ενίσχυσε περαιτέρω τη θέση του μετά τη νίκη του στις πρόωρες εκλογές του Δεκεμβρίου 2023 με 48,1% των ψήφων (129 έδρες από τις 250 του Κοινοβουλίου). Το κόμμα αντιμετωπίζει μια κατακερματισμένη πολιτική αντιπολίτευση, η οποία επικρίνει το κυβερνών κόμμα και τον Πρόεδρο για τον σφιχτό έλεγχο που ασκούν στους θεσμούς και στα μέσα ενημέρωσης. Ο Βούτσιτς έχει επωφεληθεί μέχρι στιγμής από την αδύναμη αντιπολίτευση και την ισχυρή λαϊκή υποστήριξη, χάρη στην έντονη οικονομική ανάπτυξη και το εθνικιστικό κλίμα. Ωστόσο, η κυριαρχία του SNS εγείρει ανησυχίες σχετικά με τη διάκριση των εξουσιών, τον πλουραλισμό των μέσων ενημέρωσης και την καταπολέμηση της διαφθοράς. Στο εσωτερικό πολιτικό σκηνικό, η εκτελεστική εξουσία ασκεί σημαντική επιρροή: η προεδρία, η κυβέρνηση και το Κοινοβούλιο μπορεί να είναι τυπικά διαχωρισμένα, αλλά ενίοτε στερούνται πραγματικών θεσμικών ελέγχων και ισορροπιών. Διεθνείς παρατηρητές (ΟΑΣΕ, ΕΕ) έχουν αναφερθεί σε παρατυπίες σε διάφορες εκλογές, ενώ οι επαναλαμβανόμενες διαμαρτυρίες υπογραμμίζουν την αυξανόμενη δυσαρέσκεια στην κοινωνία των πολιτών.

Από τα τέλη του 2024, η Σερβία αντιμετωπίζει τη σοβαρότερη πολιτική κρίση του Σερβικού Προοδευτικού Κόμματος (SNS) από την ανάληψη της εξουσίας του. Η κατάρρευση της πρόσφατα ανακαινισμένης στέγης του σιδηροδρομικού σταθμού του Νόβι Σαντ τον Νοέμβριο του 2024, η οποία στοίχισε τη ζωή σε 15 άτομα, πυροδότησε διαδηλώσεις μεγάλης κλίμακας που καταγγέλλουν τη διαφθορά και την έλλειψη διαφάνειας στις δημόσιες συμβάσεις. Υπό την αυξανόμενη πίεση, ο πρωθυπουργός Μίλος Βούτσεβιτς παραιτήθηκε στις 28 Ιανουαρίου 2025, βυθίζοντας την κυβέρνηση σε αβεβαιότητα. Η δυσπιστία του κοινού παραμένει υψηλή, παρά τις προσπάθειες του Προέδρου Βούτσιτς να αμβλύνει τις εντάσεις, δημοσιοποιώντας έγγραφα, καθιστώντας τους αξιωματούχους υπόλογους και χορηγώντας αμνηστία σε ορισμένους συλληφθέντες διαδηλωτές. Εάν δεν σχηματιστεί γρήγορα νέα κυβέρνηση, θα πρέπει να προκηρυχθούν πρόωρες εκλογές, με τις βουλευτικές εκλογές να αναμένεται να διεξαχθούν την άνοιξη του 2025. Οι ηγέτες του SNS βασίζονται σε μια διχασμένη αντιπολίτευση – η οποία αποτελείται κυρίως από νέους και συγκεντρώνεται στις μεγάλες πόλεις – για να διατηρήσουν την εξουσία, παρόλο που διακινδυνεύουν να χάσουν τη βουλευτική τους πλειοψηφία. Στο κοινωνικό μέτωπο, η Σερβία συνεχίζει να αντιμετωπίζει προβλήματα υψηλής ανεργίας, επίμονης διαφθοράς και διαρροής εγκεφάλων, ιδίως μεταξύ των νέων επαγγελματιών. Παρά την ισχυρή οικονομική ανάπτυξη, η ανισότητα τροφοδοτεί την απογοήτευση και πυροδοτεί κινήματα διαμαρτυρίας, ωθώντας την κυβέρνηση να υποσχεθεί μεταρρυθμίσεις για τη διατήρηση της εσωτερικής σταθερότητας.

Η Σερβία υιοθετεί μια πολυπολική προσέγγιση, διατηρώντας διάλογο με την ΕΕ, τις ΗΠΑ, τη Ρωσία και την Κίνα, ενώ παράλληλα συνεχίζει την πορεία της προς την ένταξη στην ΕΕ. Το ζήτημα του Κοσσυφοπεδίου παραμένει σημαντικό εμπόδιο, όπως και οι ανησυχίες για τη δυτική πίεση προς την επίσημη αναγνώριση της ανεξαρτησίας του. Η NIS, η μεγαλύτερη εταιρεία πετρελαίου και φυσικού αερίου της χώρας, στην οποία η Gazprom Neft και η Gazprom κατέχουν πλειοψηφικό μερίδιο, αποτελεί στόχο των αμερικανικών κυρώσεων στον ρωσικό ενεργειακό τομέα από τον Ιανουάριο του 2025. Αν και οι κυρώσεις αυτές έχουν ανασταλεί έως τις 28 Μαρτίου 2025, προκειμένου να καταστεί δυνατή η αναδιάρθρωση της μετοχικής σύνθεσης, υπογραμμίζουν την ευαίσθητη θέση της Σερβίας – η οποία προσπαθεί να ισορροπήσει τις ενεργειακές της σχέσεις με τη Μόσχα, έναντι της οποίας δεν επιβάλλει κυρώσεις, και την προσπάθειά της να επιδιώξει στενότερους δεσμούς με την ΕΕ.

Τελευταία ενημέρωση: Μάρτιος 2025