Ρουάντα

Ισχυρή ανάπτυξη που οφείλεται στις επενδύσεις και τις υπηρεσίες

Το 2024, το ΑΕΠ της Ρουάντα αυξήθηκε κατά 8,9%, χάρη στην ανάκαμψη της γεωργικής παραγωγής (+5%) μετά από ένα 2023 που επηρεάστηκε από πλημμύρες οι οποίες έπληξαν τις αποδόσεις, καθώς και χάρη στην ισχυρή ανάπτυξη της βιομηχανίας (+10%) και των υπηρεσιών (+10%).

Το 2025, η ανάπτυξη αναμένεται να επιβραδυνθεί ελαφρώς, καθώς η γεωργική παραγωγή θα σταθεροποιηθεί. Η οικονομική δραστηριότητα θα συνεχίσει να τροφοδοτείται κυρίως από τον τομέα των υπηρεσιών — τον κύριο μοχλό ανάπτυξης λόγω του βάρους του στην οικονομία (46%) — συμπεριλαμβανομένου του επιχειρηματικού τουρισμού, των τηλεπικοινωνιών και των χρηματοοικονομικών υπηρεσιών. Η βιομηχανία θα αναπτυχθεί επίσης, ιδίως στους τομείς των κατασκευών και της επεξεργασίας ορυκτών. Η ανάπτυξη αναμένεται να παραμείνει σε παρόμοιο επίπεδο το 2026, παρά τη μείωση της ξένης βοήθειας (ιδίως τη λήξη της στήριξης από την USAID) και την εισαγωγή νέων φόρων επί των αγαθών (όπως ο ΦΠΑ σε ορισμένα προϊόντα), οι οποίοι ενδέχεται να επιβραδύνουν ελαφρώς την κατανάλωση. Αυτή η δυναμική θα υποστηριχθεί από αυξημένες επενδύσεις, ιδίως στο έργο του αεροδρομίου Bugesera (στα προάστια του Κιγκάλι), το οποίο ξεκίνησε το 2017 αλλά καθυστέρησε λόγω της πανδημίας και αναθεωρήσεων του σχεδιασμού, με την ολοκλήρωσή του να αναμένεται μεταξύ του 2027 και του 2028. Προβλέπονται επίσης πρόσθετες επενδύσεις για την ανακαίνιση του οδικού δικτύου και την ανάπτυξη του συστήματος επεξεργασίας λυμάτων.

Ο πληθωρισμός, ο οποίος είχε φθάσει το 14% το 2023, μειώθηκε στο 4,8% το 2024, χάρη στην ανάκαμψη της γεωργικής παραγωγής που οδήγησε σε χαμηλότερες τιμές, καθώς και στις καθυστερημένες επιπτώσεις της νομισματικής σύσφιξης (με το επιτόκιο πολιτικής να αυξάνεται στο 7,5% το 2024). Η πρόσφατη αύξησή του αναμένεται να συνεχιστεί κατά το δεύτερο εξάμηνο του 2025, λόγω της υποτίμησης του φράγκου της Ρουάντα και των υψηλότερων φόρων στα καύσιμα και τις μεταφορές. Παρ’ όλα αυτά, ο πληθωρισμός αναμένεται να παραμείνει εντός του στόχου της κεντρικής τράπεζας, που κυμαίνεται μεταξύ 2% και 8% – σε επίπεδα περίπου 7% – ενώ το επιτόκιο πολιτικής αναμένεται να διατηρηθεί στο 6,5%. Η βελτίωση της συμμετοχής στην αγορά εργασίας (αύξηση του ποσοστού απασχόλησης από 53,1% σε 56% μεταξύ του πρώτου τριμήνου του 2024 και του πρώτου τριμήνου του 2025) οδήγησε σε μείωση του ποσοστού ανεργίας στο 14,9% το 2024 (-2,3 ποσοστιαίες μονάδες σε ετήσια βάση). Ωστόσο, η ανεργία παραμένει υψηλή μεταξύ των γυναικών (17,6 %) και των νέων (18,5 %).

Διπλό έλλειμμα μεταξύ των μεταρρυθμιστικών προσπαθειών και των επενδυτικών περιορισμών

Το οικονομικό έτος 2024-2025 (από την 1η Ιουλίου 2024 έως τις 30 Ιουνίου 2025) κατέγραψε ελαφρώς χαμηλότεροαπό το αναμενόμενο έλλειμμα, στο 5,5% του ΑΕΠ, κυρίως λόγω των φορολογικών εσόδων από αγαθά και υπηρεσίες και το εξωτερικό εμπόριο, τα οποία αντιστάθμισαν την ασθενέστερη απόδοση του φόρου εισοδήματος που προκλήθηκε από τις μέτριες αυξήσεις των μισθών και τη βραχυπρόθεσμη συρρίκνωση της αγοράς εργασίας. Για το οικονομικό έτος 2025-2026, οι λειτουργικές δαπάνες αναμένεται να μειωθούν κατά 1,1% του ΑΕΠ, καθώς η αύξηση των δαπανών για συντάξεις αντισταθμίζεται με το παραπάνω από τη μείωση των τρεχουσών δαπανών της δημόσιας διοίκησης. Τα δημόσια έσοδα προβλέπεται να αυξηθούν κατά 475 εκατομμύρια δολάρια ΗΠΑ, παρά τη μείωση της ξένης βοήθειας (μείωση κατά 110 εκατομμύρια δολάρια ΗΠΑ σε σύγκριση με τις αρχικές προβλέψεις). Ωστόσο, οι σημαντικές επενδύσεις στο αεροδρόμιο του Κιγκάλι και στην εθνική αεροπορική εταιρεία RwandAir (που αντιστοιχούν στο 3% του ΑΕΠ), σε συνδυασμό με έκτακτες δαπάνες ύψους 0,9% του ΑΕΠ λόγω υπερβάσεων του κόστους των έργων, αναμένεται να διευρύνουν σημαντικά το δημόσιο έλλειμμα για το οικονομικό έτος 2025-2026.

Μεσοπρόθεσμα και στο πλαίσιο συμφωνίας με το ΔΝΤ, η Ρουάντα έχει δεσμευτεί να ακολουθήσει μια πορεία δημοσιονομικής εξυγίανσης από το 2023, με στόχο τη σταδιακή μείωση του δημόσιου ελλείμματος στο 3% του ΑΕΠ έως το 2030, χρησιμοποιώντας δύο βασικούς μοχλούς: τη μεταρρύθμιση των συνταξιοδοτικών εισφορών και τη σταδιακή αναμόρφωση του φορολογικού συστήματος. Από την 1η Ιανουαρίου 2025, ο συντελεστής συνεισφοράς στις συντάξεις έχει διπλασιαστεί, αυξάνοντας από 6% σε 12% του ακαθάριστου μισθού και κατανέμεται εξίσου μεταξύ εργοδοτών και εργαζομένων. Ο συντελεστής αυτός θα αυξάνεται στη συνέχεια κατά δύο ποσοστιαίες μονάδες ετησίως από το 2027, ώστε να φθάσει στο 20% το 2030, με σκοπό να διασφαλιστεί η βιωσιμότητα του συστήματος κοινωνικής ασφάλισης της Ρουάντα. Παράλληλα, μεταξύ του 2025 και του 2030 θα εφαρμοστεί σταδιακά μια φιλόδοξη φορολογική μεταρρύθμιση. Στόχος της είναι η διεύρυνση της φορολογικής βάσης μέσω της βελτίωσης της φορολόγησης των αδήλωτων δραστηριοτήτων, η σταδιακή κατάργηση ορισμένων απαλλαγών από τον ΦΠΑ (ιδίως στα τηλέφωνα, τα υβριδικά οχήματα, τη μπύρα και τις υπηρεσίες μεταφορών), ο εξορθολογισμός των κινήτρων στον φόρο εισοδήματος για την ενίσχυση της ελκυστικότητας των ιδιωτικών επενδύσεων, καθώς και η επιβολή ΦΠΑ στα ορυκτά καύσιμα, με σκοπό την καταπολέμηση της ρύπανσης και των εκπομπών αερίων του θερμοκηπίου. Το δημόσιο χρέος, που ανέρχεται σε περίπου 80 % του ΑΕΠ, αναμένεται να συνεχίσει να αυξάνεται το 2026, και πάλι λόγω των επενδύσεων. Περίπου το 80 % του δημόσιου ή εγγυημένου από το κράτος χρέους της Ρουάντα οφείλεται σε εξωτερικούς πιστωτές, τα τρία τέταρτα των οποίων είναι πολυμερείς πιστωτές, ενώ το μεγαλύτερο μέρος προέρχεται από χρηματοδότηση με ιδιαίτερα ευνοϊκούς όρους από την Παγκόσμια Τράπεζα.

Σε εξωτερικό επίπεδο, το ισοζύγιο τρεχουσών συναλλαγών παρουσιάζει δομικό έντονο έλλειμμα και αναμένεται να συνεχίσει να διευρύνεται το 2025 και το 2026. Οι εξαγωγές θα υποστηριχθούν από τη γεωργική παραγωγή, την ανάπτυξη της επεξεργασίας ορυκτών, τον τουρισμό και τη συνεχιζόμενη προσαρμογή της πραγματικής αποτελεσματικής συναλλαγματικής ισοτιμίας. Ωστόσο, οι εισαγωγές που σχετίζονται με το έργο του αεροδρομίου του Κιγκάλι, η εξάρτηση από τα τρόφιμα και την ενέργεια, καθώς και οι δαπάνες για την ενίσχυση της ανθεκτικότητας των υποδομών έναντι των κλιματικών φαινομένων θα διατηρήσουν το εμπορικό έλλειμμα στο ίδιο επίπεδο με το 2024. Η αύξηση των πληρωμών τόκων για εμπορικά δάνεια και η μείωση της διεθνούς βοήθειας θα εντείνουν επίσης τις πιέσεις στο ισοζύγιο τρεχουσών συναλλαγών. Το έλλειμμα αυτό θα χρηματοδοτηθεί από τη βελτίωση του χρηματοοικονομικού ισοζυγίου, κυρίως μέσω της αύξησης των άμεσων ξένων επενδύσεων, μεταξύ άλλων από το Κατάρ, το οποίο συγχρηματοδοτεί την κατασκευή του αεροδρομίου.

Εσωτερική πολιτική σταθερότητα και περιφερειακές εντάσεις

Ο Πολ Καγκάμε, πρόεδρος της χώρας από το 2000, επανεκλέχθηκε, όπως ήταν αναμενόμενο, στις 15 Ιουλίου 2024, με ποσοστό άνω του 99% των ψήφων. Αν και κατηγορείται τακτικά ότι καταστέλλει τη διαφωνία – οι αντίπαλοί του συλλαμβάνονται συχνά –, του αποδίδεται επίσης η επιστροφή στην ειρήνη, η πολιτική σταθερότητα και η σημαντική μείωση της φτώχειας (43% το 2023 σε σύγκριση με 75% το 2000). Σε περιφερειακό επίπεδο, η Ρουάντα ακολουθεί μια ενεργή εξωτερική πολιτική, που χαρακτηρίζεται από πολλαπλές στρατιωτικές επεμβάσεις, συνδυάζοντας ζητήματα ασφάλειας, διπλωματίας και οικονομίας. Το Κιγκάλι εμπλέκεται στη σύγκρουση στο Κίβου, στην ανατολική ΛΔΚ, από το 2012, μέσω της υποστήριξής του προς το M23, μια ένοπλη ομάδα που ισχυρίζεται ότι είναι ο υπερασπιστής των Κονγκολέζων Τούτσι, καθώς και μέσω της παρουσίας των στρατευμάτων της, η οποία έχει επιβεβαιωθεί από τον ΟΗΕ. Η παρέμβαση βασίζεται, πρώτον, σε κίνητρα ασφαλείας, με στόχο την εξουδετέρωση των FDLR, μιας ένοπλης ομάδας Χούτου που εγκατέλειψε τη Ρουάντα μετά τη γενοκτονία εναντίον των Τούτσι το 1994 για να βρει καταφύγιο στο ανατολικό Ζαΐρ. Δεύτερον, αντιμετωπίζει την αντιπαλότητα με την Ουγκάντα και το Μπουρούντι, υπό την ηγεσία των Χούτου, οι οποίοι διατηρούν επίσης στρατιωτική παρουσία στην περιοχή. Τέλος, αποσκοπεί στη διασφάλιση του ελέγχου στρατηγικών ορυκτών όπως το κολτάν. Η ειρηνευτική συμφωνία που υπογράφηκε με τη ΛΔΚ στην Ουάσινγκτον τον Ιούνιο του 2025 υπό την πίεση των ΗΠΑ προβλέπει την απόσυρση των ρουανδικών στρατευμάτων και τριμερή συνεργασία στον τομέα της εξόρυξης (ΛΔΚ-Ρουάντα-ΗΠΑ), αλλά η εφαρμογή της παραμένει αβέβαιη. Παράλληλα, διεξήχθησαν περαιτέρω διαπραγματεύσεις στη Ντόχα μεταξύ της ΛΔΚ και του M23, υπό τη μεσολάβηση του Κατάρ. Οι συνομιλίες κατέληξαν σε δήλωση προθέσεων τον Ιούλιο του 2025, η οποία περιελάμβανε δέσμευση για μόνιμη κατάπαυση του πυρός και επίσημες διαπραγματεύσεις με στόχο τη σύναψη μιας συνολικής ειρηνευτικής συμφωνίας το αργότερο έως τις 8 Αυγούστου 2025, καθώς και έναν οδικό χάρτη για την αποκατάσταση της κρατικής εξουσίας στην ανατολική ΛΔΚ.

Παράλληλα, η Ρουάντα επεκτείνει την επιρροή της στην Αφρική μέσω πολυμερών και διμερών στρατιωτικών εμπλοκών, οι οποίες συνάδουν με την προβολή ισχύος και τη διασφάλιση διπλωματικών κερδών. Η Ρουάντα παρέχει στρατιωτική υποστήριξη στην κυβέρνηση της Κεντροαφρικανικής Δημοκρατίας, τόσο μέσω της MINUSCA (ειρηνευτική αποστολή του ΟΗΕ) όσο και μέσω διμερών συμφωνιών, σε αντάλλαγμα για παραχωρήσεις στους τομείς των ορυχείων και της γεωργίας. Στη Μοζαμβίκη, ρουανδικά στρατεύματα βρίσκονται στην πρώτη γραμμή της μάχης κατά της ισλαμιστικής εξέγερσης στο Κάμπο Ντελγκάδο, εξασφαλίζοντας έτσι έμμεσα διεθνείς επενδύσεις στον τομέα του φυσικού αερίου. Αυτό της εξασφαλίζει οικονομική στήριξη από την Ευρωπαϊκή Ένωση. Τέλος, η Ρουάντα συμμετέχει στην αποστολή του ΟΗΕ (UNMISS) στο Νότιο Σουδάν.

Τελευταία ενημέρωση: Ιούλιος 2025