Μαρόκο

Ευνοϊκές προοπτικές ανάπτυξης παρά τη μειωμένη εξωτερική ζήτηση

Η οικονομία του Μαρόκου παρουσίασε καλή απόδοση το 2025, παρά το ασταθές παγκόσμιο οικονομικό περιβάλλον. Ο αγροτικός τομέας (9% του ΑΕΠ και 27% της απασχόλησης το 2024) άρχισε να ανακάμπτει μετά από τρία συνεχόμενα έτη κακών συγκομιδών λόγω ξηρασίας, παρά το γεγονός ότι οι όγκοι παραγωγής παρέμειναν περίπου 10% κάτω από τα επίπεδα του 2021. Οι εξορυκτικές βιομηχανίες (φωσφορικά άλατα), η αυτοκινητοβιομηχανία, οι κατασκευές και οι υπηρεσίες (λιανική, τουρισμός, χρηματοοικονομικά) παρέμειναν ισχυροί μοχλοί ανάπτυξης, υποστηριζόμενοι από τις επενδυτικές ροές (τόσο εγχώριες όσο και ξένες) σε αυτούς τους τομείς.

Η δυναμική αναμένεται να παραμείνει σε γενικές γραμμές παρόμοια το 2026. Εκτός από ακραίες καιρικές συνθήκες, η γεωργία αναμένεται να συνεχίσει να συμβάλλει θετικά, καθώς οι συγκομιδές θα επωφεληθούν από τις αυξημένες βροχοπτώσεις κατά το δεύτερο εξάμηνο του 2025. Ο κατασκευαστικός τομέας θα αποτελέσει ισχυρό μοχλό ανάπτυξης, καθώς η προετοιμασία του Παγκοσμίου Κυπέλλου της FIFA 2030 θα ενισχύσει τις επενδύσεις σε υποδομές, όπως ο νέος τερματικός σταθμός στο αεροδρόμιο «Mohamed V» στην Καζαμπλάνκα (επένδυση ύψους 1 δισ. δολαρίων ΗΠΑ), η επέκταση της γραμμής υψηλής ταχύτητας Ταγγέρη-Κενίτρα προς το Μαρακές, καθώς και το Στάδιο «Hassan II» (490 εκατομμύρια δολάρια ΗΠΑ), το οποίο αναμένεται να γίνει το μεγαλύτερο γήπεδο ποδοσφαίρου στον κόσμο. Επιπλέον, οι αρχές επιδιώκουν επίσης να ενισχύσουν τη δραστηριότητα στις νότιες επαρχίες μέσω επενδύσεων σε οικονομικές ζώνες και κόμβους εφοδιαστικής (El Argoub, El Guerguerat, Dakhla). Οι επενδύσεις στον τομέα της ενέργειας (ιδίως στις ανανεώσιμες πηγές) και του νερού (φράγματα) θα συνεχιστούν επίσης στο πλαίσιο των προσπαθειών για την επίτευξη ενεργειακής κυριαρχίας. Η ανάπτυξη του μεταποιητικού τομέα αναμένεται να μειωθεί, κυρίως λόγω της χαμηλής ζήτησης αυτοκινήτων στην Ευρώπη, η οποία θα επηρεάσει τους όγκους παραγωγής και εξαγωγών. Η δραστηριότητα στον τομέα της κλωστοϋφαντουργίας και της ένδυσης θα παραμείνει επίσης υποτονική λόγω της μειωμένης εξωτερικής ζήτησης. Ο τομέας των υπηρεσιών θα παραμείνει ο κύριος μοχλός ανάπτυξης. Οι αφίξεις τουριστών, οι οποίες έφτασαν ήδη σε ιστορικό υψηλό των 19,8 εκατομμυρίων επισκεπτών το 2025 (+14% σε ετήσια βάση), αναμένεται να συνεχίσουν να αυξάνονται, αν και με βραδύτερο ρυθμό. Οι χρηματοοικονομικές υπηρεσίες θα παραμείνουν σε άνθηση, δεδομένης της αυξανόμενης ελκυστικότητας του Μαρόκου ως χρηματοοικονομικού κόμβου (μέσω της Casablanca Finance City) και της παρουσίας μεγάλων μαροκινών τραπεζών στη Δυτική και Κεντρική Αφρική. Από την πλευρά της ζήτησης, οι επενδύσεις θα παραμείνουν ο κύριος μοχλός, με το δημόσιο τμήμα να επικεντρώνεται στις υποδομές και το ιδιωτικό τμήμα να κατευθύνεται προς κλάδους και υπηρεσίες υψηλής απόδοσης. Η κατανάλωση θα παραμείνει επίσης σταθερή, υποστηριζόμενη από την αύξηση των μισθών, καθώς και από τον χαμηλό και σταθερό πληθωρισμό. Ο πληθωρισμός θα παραμείνει κάτω από το 2% και οι προσδοκίες είναι σταθερές, οπότε η κεντρική τράπεζα (Bank al-Maghrib) πιθανότατα θα διατηρήσει την τρέχουσα στάση της νομισματικής πολιτικής. Η κεντρική τράπεζα έχει διατηρήσει το βασικό επιτόκιο στο 2,25% από τον Μάρτιο του 2025.

Παρά τα υψηλά επίπεδα δημόσιων δαπανών, η δημοσιονομική πορεία παραμένει βιώσιμη

Ενώ η δημοσιονομική πορεία έχει βελτιωθεί τα τελευταία χρόνια, η μείωση του δημόσιου ελλείμματος παραμένει πολύ σταδιακή. Τα έσοδα έχουν αυξηθεί σημαντικά (εκτιμάται σε +16% σε ετήσια βάση το 2025) χάρη στα μέτρα δημοσιονομικής εξυγίανσης που αφορούν τον φόρο εισοδήματος και τον εταιρικό φόρο από το 2023, καθώς και στα υψηλότερα έσοδα από τον ΦΠΑ και άλλους φόρους κατανάλωσης, αλλά το ίδιο ισχύει και για τις δαπάνες (+15,6% κατά την ίδια περίοδο), οι οποίες οφείλονται στις μεγάλες αυξήσεις στο κόστος μισθοδοσίας και στις πληρωμές τόκων. Αναμένεται η συνέχιση μιας παρόμοιας τάσης το 2026, με ελαφρά βελτίωση του δημόσιου ελλείμματος. Η αύξηση των δημόσιων δαπανών θα συνεχίσει να καθοδηγείται από τις τρέχουσες δαπάνες, συμπεριλαμβανομένου του μισθολογικού κόστους (+8,4%), καθώς ο μηνιαίος κατώτατος μισθός στον δημόσιο τομέα αυξήθηκε κατά 12,5% το 2025 (από 4.000 MAD σε 4.500 MAD). Επιπλέον, η χρηματοδότηση για την υγεία και την εκπαίδευση αναμένεται να αυξηθεί κατά πάνω από 15% στο πλαίσιο των δεσμεύσεων που ανέλαβε η κυβέρνηση μετά τις διαμαρτυρίες του Οκτωβρίου 2025 (βλ. παρακάτω ενότητα). Αντίθετα, οι πληρωμές τόκων και οι επενδυτικές δαπάνες αναμένεται να μειωθούν ελαφρώς σε σχέση με το 2025. Δεδομένου ότι το 2026 είναι έτος εκλογών και λαμβάνοντας υπόψη το τεταμένο κοινωνικό κλίμα, οι δαπάνες ενδέχεται να υπερβούν τον προϋπολογισμό. Η αύξηση των εσόδων θα συνεχίσει να ωφελείται από την ισχυρή οικονομική δραστηριότητα, τόσο από τους άμεσους όσο και από τους έμμεσους φόρους, καθώς και από πρόσθετα μέτρα που εισήχθησαν για τη βελτίωση του φορολογικού συστήματος στο νομοσχέδιο για τον προϋπολογισμό του 2026. Τα μέτρα αυτά εστιάζουν κυρίως στην καλύτερη ενσωμάτωση του άτυπου τομέα στην οικονομία, στην καταπολέμηση της απάτης και στην εναρμόνιση των φορολογικών κανόνων. Η ευέλικτη πιστωτική γραμμή του Μαρόκου με το ΔΝΤ (ύψους περίπου 4,5 δισ. δολαρίων ΗΠΑ) ανανεώθηκε τον Απρίλιο του 2025 για διετή περίοδο και θεωρείται από τις αρχές ως προληπτικό μέτρο που θα χρησιμοποιηθεί σε περίπτωση δυσμενών οικονομικών κλυδωνισμών. Καθώς το έλλειμμα σταθεροποιείται σταδιακά συνολικά, ο δείκτης χρέους προς ΑΕΠ θα μειωθεί χάρη στην ισχυρότερη ανάπτυξη. Το δημόσιο χρέος του Μαρόκου είναι αρκετά ανθεκτικό σε εξωτερικές διαταραχές λόγω της δομής του (75% εγχώριο, εκφρασμένο σε ντιράμ και κυρίως μεσαίου έως μακροπρόθεσμης διάρκειας) και του καθεστώτος συναλλαγματικών ισοτιμιών της χώρας (σταθμισμένη σύνδεση με ρυθμιζόμενα περιθώρια διακύμανσης).

Ισχυρή εξωτερική θέση παρά τις μεγάλες εισαγωγικές ανάγκες

Αν και οι παράγοντες που το καθορίζουν θα παραμείνουν σε γενικές γραμμές αμετάβλητοι το 2026, το έλλειμμα του ισοζυγίου τρεχουσών συναλλαγών θα διευρυνθεί ελαφρώς. Αυτό θα οφείλεται κυρίως στη διεύρυνση του μεγάλου εμπορικού ελλείμματος. Οι εξαγωγές φωσφορικών αλάτων, οι οποίες παρουσίαζαν δυναμική τα τελευταία χρόνια, θα επιβραδυνθούν λόγω της αναμενόμενης πτώσης των τιμών του φωσφορικού διαμμωνίου. Ενώ η μαροκινή αυτοκινητοβιομηχανία εξακολουθεί να είναι ανταγωνιστική από πλευράς κόστους, η χαμηλή ζήτηση στην Ευρώπη θα επηρεάσει αρνητικά τον όγκο των εξαγωγών. Ομοίως, οι εξαγωγές ενδυμάτων θα συνεχίσουν να αντιμετωπίζουν χαμηλή εξωτερική ζήτηση. Οι εισαγωγές θα συνεχίσουν να αυξάνονται παρά τις χαμηλότερες τιμές του πετρελαίου, ωθούμενες από τις αγορές κεφαλαιουχικών αγαθών για έργα υποδομής και την ισχυρή εγχώρια ζήτηση. Ωστόσο, το διαρθρωτικό εμπορικό έλλειμμα του Μαρόκου αντισταθμίζεται σε μεγάλο βαθμό από το πλεόνασμα των υπηρεσιών, το οποίο τροφοδοτείται από τα έσοδα του τουρισμού, καθώς και από το πλεόνασμα δευτερογενών εισοδημάτων, το οποίο ωφελείται από τις ισχυρές εισροές εμβασμάτων από ομογενείς εργαζόμενους που έχουν εγκατασταθεί στην ΕΕ και στις χώρες του Κόλπου. Το έλλειμμα θα χρηματοδοτηθεί άνετα από εξωτερικά δάνεια και άμεσες ξένες επενδύσεις (καθαρές εισροές που εκτιμώνται στο 1,5% του ΑΕΠ). Τα συναλλαγματικά αποθέματα, τα οποία κάλυπταν περίπου 5,5 μήνες εισαγωγών στα τέλη του 2025, είναι επαρκή και αναμένεται να παραμείνουν έτσι και το 2026.

Οι εκλογές πλησιάζουν εν μέσω ενός τεταμένου κοινωνικού κλίματος

Οι γενικές εκλογές του 2021 στο Μαρόκο σηματοδότησαν σημαντική αλλαγή στη σύνθεση του Κοινοβουλίου, αφού το Εθνικό Κίνημα των Ανεξάρτητων (RNI) αναδείχθηκε ως το μεγαλύτερο κόμμα με 102 από τις 395 έδρες στη Βουλή των Αντιπροσώπων και 27 από τις 120 έδρες στη Γερουσία. Ο ηγέτης του, Αζίζ Αχαννούχ, σχημάτισε στη συνέχεια κυβέρνηση συνασπισμού με το Κόμμα Αυθεντικότητας και Νεωτερικότητας (PAM, 87 και 19 έδρες) και το Κόμμα Ιστικλάλ (PI, 81 και 17 έδρες), εξασφαλίζοντας έτσι απόλυτη πλειοψηφία και στα δύο σώματα. Οι επόμενες εκλογές για τη Βουλή των Αντιπροσώπων έχουν προγραμματιστεί για τον Σεπτέμβριο του 2026. Ο Ακχαννούχ ανακοίνωσε ότι δεν θα συμμετάσχει στις επόμενες βουλευτικές εκλογές, οπότε ο επόμενος ηγέτης του RNI πιθανότατα θα είναι ο Μοχάμεντ Τσούκι, ο οποίος είναι ο σημερινός πρόεδρος της κοινοβουλευτικής ομάδας. Αναμένεται να παραμείνει στην εξουσία περίπου ο ίδιος συνασπισμός, αν και η κατανομή των εδρών ενδέχεται να μεταβληθεί ελαφρώς, καθώς η αντιπολίτευση είναι υπερβολικά κατακερματισμένη για να αμφισβητήσει τη συμμαχία RNI-PAM-PI. Ωστόσο, το κοινωνικό κλίμα, το οποίο ήταν ήδη τεταμένο το 2025, θα απαιτήσει από τα κόμματα να προχωρήσουν πέρα από την απλή υπόσχεση συνέχειας και να αντιμετωπίσουν κατάλληλα τα κοινωνικά ζητήματα. Ειδικότερα, η σχέση μεταξύ της νεολαίας της χώρας και της πολιτικής σφαίρας έχει επιδεινωθεί τα τελευταία χρόνια. Αυτό κορυφώθηκε με τις διαμαρτυρίες της GenZ 212 τον Οκτώβριο του 2025, όπου τα κύρια παράπονα αφορούσαν την ανεπαρκή χρηματοδότηση της υγείας και της εκπαίδευσης σε σύγκριση με την υπερβολική δαπάνη για αθλητικές υποδομές, την έλλειψη ευκαιριών (και την υψηλή ανεργία των νέων στις πόλεις), την κοινωνική ανισότητα και την αποξένωση από την πολιτική τάξη. Εφαρμόστηκαν μεταρρυθμίσεις για τη βελτίωση της πολιτικής συμμετοχής και πρόσθετη χρηματοδότηση για τις δημόσιες υπηρεσίες, αλλά οι προσδοκίες από τη νέα κυβέρνηση να ανταποκριθεί σε αυτά τα ζητήματα θα παραμείνουν ωστόσο υψηλές.

Σε εξωτερικό επίπεδο, οι σχέσεις με την Αλγερία θα παραμείνουν το κύριο σημείο έντασης, λόγω της υποστήριξης που παρέχει η τελευταία στο Μέτωπο Πολισάριο, το οποίο ελέγχει το ένα τρίτο της Δυτικής Σαχάρας. Ενώ οι διπλωματικές σχέσεις με την Ισπανία και τη Γαλλία (τους δύο μεγαλύτερους εμπορικούς εταίρους του Μαρόκου) έχουν βελτιωθεί τα τελευταία χρόνια, αφού και οι δύο χώρες ενέκριναν το μαροκινό σχέδιο για την αυτοδιοίκηση της Δυτικής Σαχάρας, η συνολική σχέση με την Ευρωπαϊκή Ένωση σχετικά με το θέμα αυτό εξακολουθεί να είναι περίπλοκη. Παρ’ όλα αυτά, το Μαρόκο παραμένει κρίσιμος εταίρος για τον έλεγχο των μεταναστευτικών ροών, ενώ οι εμπορικοί δεσμοί είναι επίσης πιθανό να ενισχυθούν, καθώς οι μαροκινές βιομηχανίες ενσωματώνονται όλο και περισσότερο στις ευρωπαϊκές αλυσίδες αξίας. Λαμβάνοντας υπόψη το τρέχον γεωπολιτικό περιβάλλον, αξίζει να σημειωθεί η στενή σχέση του Μαρόκου με τις ΗΠΑ και την τρέχουσα κυβέρνησή τους. Αυτό αποδείχθηκε από την απόφαση να υπογράψει τη Χάρτα του Συμβουλίου Ειρήνης του Προέδρου Τραμπ τον Ιανουάριο του 2026, καθιστώντας το Μαρόκο την πρώτη αφρικανική χώρα που το έπραξε. Το Μαρόκο θα συνεχίσει επίσης να ενισχύει τους δεσμούς του με χώρες της υποσαχάριας Αφρικής. Από αυτή την άποψη, η συνεργασία «Νότος-Νότος» παραμένει βασικό στοιχείο της εξωτερικής πολιτικής της χώρας μέσω εμβληματικών έργων, όπως ο αγωγός φυσικού αερίου «Αφρική-Ατλαντικός» με τη Νιγηρία και τις περισσότερες χώρες της Δυτικής Αφρικής.

Πληρωμή

Οι τραπεζικές μεταφορές καθίστανται το πιο δημοφιλές μέσο πληρωμής τόσο για τις εγχώριες όσο και για τις διεθνείς συναλλαγές. Οι επιταγές εξακολουθούν να χρησιμοποιούνται ευρέως ως μέσο πληρωμής και αποτελούν επίσης αποτελεσματικά τίτλους αναγνώρισης χρέους: οι οφειλέτες ενδέχεται να διωχθούν ποινικά εάν δεν καταβάλουν το οφειλόμενο ποσό. Οι συναλλαγματικές αποτελούν επίσης ένα ελκυστικό μέσο πληρωμής, καθώς αποτελούν πηγή βραχυπρόθεσμης χρηματοδότησης μέσω προεξόφλησης, δόσεων ή μεταβίβασης. Τα γραμμάτια χρησιμοποιούνται για την καταγραφή των οικονομικών λεπτομερειών προσωπικών χρεών, επιχειρηματικών χρεών και συναλλαγών ακινήτων. Πρόκειται για νομικά δεσμευτικές συμβάσεις που μπορούν να χρησιμοποιηθούν ενώπιον δικαστηρίου σε περίπτωση αθέτησης υποχρεώσεων από τον οφειλέτη. Ένα γραμμάτιο λειτουργεί ως αδιάσειστη απόδειξη μιας συμφωνηθείσας πληρωμής και, κατά συνέπεια, ενός χρέους σε περίπτωση διαφοράς.

Είσπραξη οφειλών

Φάση εξωδικαστικής επίλυσης

Η είσπραξη οφειλών πρέπει να ξεκινά με μια προσπάθεια επίτευξης εξωδικαστικού συμβιβασμού. Οι πιστωτές προσπαθούν να επικοινωνήσουν με τους οφειλέτες τους με διάφορους τρόπους (τηλεφωνικές κλήσεις, γραπτές υπενθυμίσεις όπως επίσημες επιστολές, ηλεκτρονικά μηνύματα ή εξωδικαστικές ειδοποιήσεις κ.λπ.). Οι διαπραγματεύσεις για εξωδικαστικό διακανονισμό μπορεί να είναι έντονες και να καλύπτουν θέματα όπως τον αριθμό των δόσεων πληρωμής, τις διαγραφές οφειλών, τις εγγυήσεις/ασφαλείες και τους τόκους της περιόδου χάριτος. Η μαροκινή νομοθεσία ορίζει ότι ένας δικηγόρος μπορεί να πιστοποιήσει την υπογραφή του οφειλέτη μέσω προγραμμάτων αποπληρωμής, τα οποία υπογράφονται, επικυρώνονται και νομιμοποιούνται από τις αρμόδιες αρχές στο Μαρόκο. Ο δικηγόρος των πιστωτών μπορεί στη συνέχεια να χρησιμοποιήσει αυτή τη συμφωνία αποπληρωμής ως αναγνώριση του χρέους σε περίπτωση νομικής δράσης.

Δικαστικές διαδικασίες

Το Μαρόκο διαθέτει ένα νομικό σύστημα βασισμένο στη γαλλική νομική παράδοση και δικαστήρια που βασίζονται στις ισλαμικές παραδόσεις (τα οποία αφορούν αποκλειστικά την προσωπική κατάσταση των διαδίκων). Τα δικαστήρια περιλαμβάνουν τα δικαστήρια εγγύτητας (juridictions de proximité) που είναι αρμόδια για την επίλυση διαφορών μεταξύ ιδιωτών, τα Πρωτοδικεία (tribunaux de première instance) που επιλαμβάνονται όλων των αστικών υποθέσεων, Εμπορικά Δικαστήρια που επιλαμβάνονται εμπορικών διαφορών, Εφετεία (cours d’appel) που επιλαμβάνονται αστικών και διοικητικών υποθέσεων, καθώς και το Ακυρωτικό Δικαστήριο (Cour de cassation).

Επείγουσες διαδικασίες

Όταν η οφειλή συνδέεται με αναγνωρισμένο τίτλο ή υπόσχεση, είναι δυνατόν να εκδοθεί διαταγή πληρωμής. Για τον σκοπό αυτό, πρέπει να υποβληθεί αίτηση στη γραμματεία του αρμόδιου δικαστηρίου. Η οφειλή πρέπει να είναι αποδεδειγμένη, καθορισμένη (δηλ. χωρίς επιφυλάξεις), απαιτητή και αδιαμφισβήτητη. Εάν ο εναγόμενος δεν υποβάλει αντίκρουση εντός οκτώ ημερών, είναι δυνατόν να εκδοθεί εκτελεστή απόφαση. Εάν ο εναγόμενος υποβάλει αντίκρουση εντός οκτώ ημερών από την παραλαβή της διαταγής πληρωμής, η υπόθεση επιστρέφει στη συνήθη διαδικασία. Ωστόσο, το τμήμα εφέσεων του πρωτοβάθμιου δικαστηρίου ή το εφετείο μπορεί, με αιτιολογημένη απόφαση, να αναστείλει την εκτέλεση, εν όλω ή εν μέρει.

Κανονική διαδικασία

Ο εκπρόσωπος του πιστωτή αποστέλλει κλήση στο αρμόδιο δικαστήριο, η οποία επιδίδεται από δικαστικό επιμελητή στον οφειλέτη, ο οποίος μπορεί στη συνέχεια να εξασφαλίσει νομική εκπροσώπηση εντός της προθεσμίας που ορίζει ο δικαστής και να υποβάλει ανταγωγή. Ενδέχεται να απαιτηθούν αρκετές ακροάσεις για την ανταλλαγή γραπτών υπομνημάτων, τη διαβίβαση εγγράφων και την προσκόμιση των σχετικών αποδεικτικών στοιχείων.

Η κύρια ακροαματική διαδικασία ορίζεται από τον δικαστή για την ακρόαση της παρουσίασης των υπομνημάτων. Οι συζητήσεις και οι αγορεύσεις διεξάγονται από τον δικαστή κατά τη διάρκεια της δημόσιας ακροαματικής διαδικασίας. Στη συνέχεια, η υπόθεση παραπέμπεται σε σύσκεψη, ώστε οι δικαστές να συζητήσουν τα μέσα, τους λόγους και τη διατύπωση που συνιστούν το περιεχόμενο της απόφασης. Μετά τη σύσκεψη των δικαστών, εκδίδεται αιτιολογημένη απόφαση. Συνήθως, η απόφαση εκδίδεται εντός μέσου χρόνου 14 μηνών.

0

Εκτέλεση δικαστικής απόφασης

Μόλις εξαντληθούν όλες οι δυνατότητες έφεσης, η απόφαση καθίσταται τελεσίδικη και εκτελεστή. Οι διαταγές κατάσχεσης είναι συνήθως αποτελεσματικές για την κατάσχεση και την πώληση των περιουσιακών στοιχείων του οφειλέτη.

Σύμφωνα με τη μαροκινή νομοθεσία, τα εμπορικά δικαστήρια υποχρεούνται να αναγνωρίζουν τις αποφάσεις που εκδίδονται στο εξωτερικό, ακόμη και αν δεν έχει υπογραφεί σχετική σύμβαση για το σκοπό αυτό με τη χώρα έκδοσης. Προκειμένου να αναγνωριστεί και να εκτελεστεί, το πρωτότυπο αντίγραφο της αλλοδαπής απόφασης πρέπει να προσκομιστεί στο δικαστήριο συνοδευόμενο από βεβαίωση μη άσκησης έφεσης. Όταν ένας αλλοδαπός έχει λάβει τελεσίδικη απόφαση την οποία επιθυμεί να εκτελέσει στο Μαρόκο ή, αντίθετα, όταν επιδιώκει την εκτέλεση μαροκινής απόφασης στο εξωτερικό, πρέπει να ακολουθήσει τη διαδικασία εξεκουάτουρ. Υπάρχουν δύο διαδικασίες εκτέλεσης. Η πρώτη είναι αποκλειστικά μαροκινή, ενώ η δεύτερη καθορίζεται από διμερείς δικαστικές συμφωνίες μεταξύ του Μαρόκου και άλλων χωρών, συμπεριλαμβανομένων της Γερμανίας, του Βελγίου, των Ηνωμένων Πολιτειών της Αμερικής, των Ηνωμένων Αραβικών Εμιράτων, της Ισπανίας, της Γαλλίας, της Ιταλίας και της Λιβύης.

Διαδικασίες αφερεγγυότητας

Οι διαδικασίες αφερεγγυότητας ρυθμίζονται από το Βιβλίο V του Εμπορικού Κώδικα. Προβλέπει την πρόληψη των δυσχερειών (διαδικασία προειδοποίησης και διαδικασία εξωδικαστικού συμβιβασμού), καθώς και τις επίσημες διαδικασίες αφερεγγυότητας (διαδικασίες δικαστικής αποκατάστασης και διαδικασίες δικαστικής εκκαθάρισης).

Λόγω της κατάστασης που έχει δημιουργήσει η COVID-19, το Μαρόκο έχει λάβει δύο μέτρα στο πλαίσιο των διαδικασιών αφερεγγυότητας:

Τη δυνατότητα για τις οφειλέτριες εταιρείες να κινήσουν τη διαδικασία αίτησης περιόδου χάριτος, ώστε να μπορούν να αναστείλουν νόμιμα τις πληρωμές (εάν η αφερεγγυότητα οφείλεται στον COVID-19).

Τη δυνατότητα λήψης πιστωτικού κινήτρου που προορίζεται για εταιρείες που έχουν πληγεί από την COVID-19.

ΔΙΑΔΙΚΑΣΙΑ ΠΡΟΕΙΔΟΠΟΙΗΣΗΣ

Η διαδικασία προειδοποίησης κινείται από τους εταίρους ή τους ελεγκτές της επιχείρησης (εξωτερικοί ελεγκτές που προσλαμβάνονται από την εταιρεία για τη διόρθωση της οικονομικής κατάστασης), οι οποίοι υποχρεούνται να ενημερώσουν τον διευθυντή της εταιρείας για τυχόν ευκαιρίες αποκατάστασης της κατάστασης εντός οκτώ ημερών. Εάν δεν ληφθούν μέτρα για την αποκατάσταση της κατάστασης εντός 15 ημερών, πρέπει να συγκληθεί γενική συνέλευση για τη λήψη απόφασης σχετικά με τον τρόπο αποκατάστασης της κατάστασης με βάση την έκθεση του ελεγκτή.

ΔΙΑΔΙΚΑΣΙΑ ΕΞΩΔΙΚΑΣΤΙΚΟΥ ΔΙΑΚΑΝΟΝΙΣΜΟΥ (ΣΥΜΦΙΛΙΩΣΗ)

Οι διαδικασίες εξωδικαστικού διακανονισμού μπορούν να εφαρμοστούν μόνο από εμπορική εταιρεία, έμπορο ή τεχνίτη, ο οποίος αντιμετωπίζει οικονομικές δυσκολίες αλλά δεν έχει ακόμη περιέλθει σε κατάσταση αφερεγγυότητας λόγω έλλειψης ταμειακών ροών. Μόλις ξεκινήσει η διαδικασία, ο οφειλέτης τίθεται υπό την εποπτεία του δικαστηρίου. Στη συνέχεια, το δικαστήριο διορίζει έναν εξωτερικό διαμεσολαβητή για περιορισμένη περίοδο τριών μηνών, προκειμένου να βοηθήσει τον οφειλέτη να καταλήξει σε συμφωνία με τους πιστωτές του. Μπορεί να επιτευχθεί διακανονισμός με όλους τους πιστωτές ή με τους «κύριους πιστωτές» του οφειλέτη. Οι πιστωτές έχουν δικαίωμα στην εξόφληση ολόκληρης της απαίτησής τους, αλλά ο διαμεσολαβητής μπορεί να προτείνει μια ρύθμιση ή οι πιστωτές μπορούν να παραχωρήσουν μέρος του χρέους, εάν το επιθυμούν. Μόλις εγκριθεί από το δικαστήριο, όλες οι δικαστικές διαδικασίες που σχετίζονται με τα χρέη που καλύπτονται από τη συμφωνία αναστέλλονται για τη διάρκεια ισχύος της συμφωνίας φιλικού διακανονισμού.

ΔΙΑΔΙΚΑΣΙΑ ΠΡΟΣΤΑΣΙΑΣ

Ο μηχανισμός αυτός αποσκοπεί στο να επιτρέψει σε μια εταιρεία να αναδιοργανωθεί προκειμένου να συνεχίσει να λειτουργεί. Για να επωφεληθεί από αυτήν, η εταιρεία πρέπει να αποδείξει ότι δεν βρίσκεται σε κατάσταση παύσης πληρωμών. Ωστόσο, στο πλαίσιο αυτής της διαδικασίας, εξακολουθεί να είναι δυνατή η διαπραγμάτευση με τους πιστωτές, προκειμένου να αποφευχθεί η παύση πληρωμών και η έναρξη διαδικασίας πτώχευσης. Η αίτηση υποβάλλεται από την ίδια την εταιρεία στο δικαστήριο, το οποίο εκδίδει απόφαση για την έναρξη της διαδικασίας προστασίας. Η διαδικασία ξεκινά με μια εξάμηνη περίοδο παρακολούθησης (ανανεώσιμη μία φορά), κατά τη διάρκεια της οποίας ο διαχειριστής αφερεγγυότητας, σε συνεργασία με τον διευθυντή, καταρτίζει έναν «οικονομικό και κοινωνικό ισολογισμό» (BES) για την εταιρεία: μια ενημέρωση σχετικά με την προέλευση των δυσκολιών, την τρέχουσα οικονομική κατάσταση, τα διορθωτικά μέτρα που πρέπει να εξεταστούν και τις προοπτικές που προκύπτουν. Κατά τη διάρκεια αυτής της περιόδου, η εταιρεία λαμβάνει τα κατάλληλα μέτρα για τη διόρθωση της κατάστασης και βοηθά τον διαχειριστή να εκπονήσει ένα σχέδιο ανάκαμψης. Η έγκριση ενός τέτοιου σχεδίου από το δικαστήριο σηματοδοτεί το τέλος της περιόδου παρατήρησης και την έναρξη της εφαρμογής του σχεδίου, η οποία μπορεί να διαρκέσει έως και πέντε έτη. Και σε αυτή την περίπτωση, ο διευθυντής παραμένει επικεφαλής της εταιρείας του, αλλά, πάνω απ’ όλα, η εταιρεία θα επωφεληθεί από ριζικά μέτρα που μόνο το δικαστήριο μπορεί να επιβάλει:

αναστολή της λήξης των οφειλών·

αναστολή των ατομικών διώξεων·

υποχρέωση όλων των πιστωτών να δηλώσουν τις απαιτήσεις τους·

παύση της χρέωσης τόκων.

ΔΙΚΑΣΤΙΚΗ ΔΙΑΧΕΙΡΙΣΗ

Η διαδικασία αυτή εφαρμόζεται μόνο σε οφειλέτες που έχουν περιέλθει σε κατάσταση αδυναμίας πληρωμής (état de cessation de paiements), αλλά των οποίων η οικονομική κατάσταση δεν έχει υποστεί ανεπανόρθωτη ζημία. Το δικαστήριο διορίζει δικαστή πτωχεύσεων και διαχειριστή (το πρόσωπο που διορίζεται από το δικαστήριο στο πλαίσιο πτωχευτικής ή εκκαθαριστικής διαδικασίας· ενεργεί επίσης ως σύνδικος). Κατά τη διάρκεια της διαδικασίας, η οφειλέτρια εταιρεία και η διοίκησή της διατηρούν την κατοχή των περιουσιακών στοιχείων της εταιρείας και ο οφειλέτης συνεχίζει τη δραστηριότητά του. Η διαδικασία δικαστικής διαχείρισης μπορεί να οδηγήσει είτε στην αναδιοργάνωση της επιχείρησης του οφειλέτη είτε στην εκκαθάρισή της. Ο διαχειριστής υποχρεούται να συντάξει έκθεση σχετικά με την κατάσταση της εταιρείας εντός τεσσάρων μηνών από την έναρξη της διαδικασίας. Στην έκθεσή του, ο διαχειριστής θα προτείνει είτε ένα σχέδιο συνέχισης της δραστηριότητας του οφειλέτη, είτε την πώληση της επιχείρησης, είτε την εκκαθάριση. Στη συνέχεια, το δικαστήριο υποχρεούται να λάβει απόφαση σχετικά με την τύχη του οφειλέτη, με βάση την έκθεση. Δεν πραγματοποιείται άμεση ψηφοφορία από τους πιστωτές σχετικά με τις επιλογές που έχει ο οφειλέτης κατά τη διάρκεια της διαδικασίας.

ΔΙΚΑΣΤΙΚΗ ΕΚΚΑΘΑΡΙΣΗ

Η δικαστική απόφαση με την οποία κινείται η διαδικασία καθιστά όλες τις οφειλές άμεσα ληξιπρόθεσμες και απαιτητές, ενώ οι πιστωτές πρέπει να υποβάλουν τις απαιτήσεις τους εντός προθεσμίας δύο μηνών. Οι μαροκινοί πιστωτές έχουν προθεσμία δύο μηνών για την υποβολή των δηλώσεών τους· οι πιστωτές που διαμένουν στο εξωτερικό έχουν προθεσμία τεσσάρων μηνών. Η διαδικασία εκκαθάρισης μπορεί να τερματιστεί πρόωρα, πριν από τη διανομή των ποσών της εκκαθάρισης, εάν ο οφειλέτης δεν έχει πλέον χρέη, ο διαχειριστής διαθέτει επαρκή κεφάλαια για την πλήρη εξόφληση όλων των πιστωτών ή ο οφειλέτης δεν διαθέτει επαρκή περιουσιακά στοιχεία για την κάλυψη των εξόδων της διαδικασίας εκκαθάρισης.

Σύμφωνα με τη μαροκινή νομοθεσία, δεν υπάρχουν συγκεκριμένοι κανόνες σχετικά με την προτεραιότητα των απαιτήσεων σε περίπτωση αφερεγγυότητας. Ωστόσο, υπάρχουν ορισμένοι προνομιούχοι πιστωτές, όπως: οι εργαζόμενοι, το δημόσιο ταμείο, οι κοινωνικοί φορείς, οι πιστωτές μιας συλλογικής συνδιαλλαγής και, τέλος, οι μη εξασφαλισμένοι πιστωτές.

Τελευταία ενημέρωση: Ιανουάριος 2026