Μαλάουι

Η επανέναρξη της ανάπτυξης εξαρτάται από τους κλιματικούς κινδύνους

Η ανάπτυξη αναμένεται να αυξηθεί το 2025, αλλά θα είναι ασταθής. Όπως και το 2024, η χώρα θα αντιμετωπίσει έλλειψη ξένου συναλλάγματος. Επιπλέον, ενώ οι επιπτώσεις της ξηρασίας που προκάλεσε το φαινόμενο El Niño το 2024 στη γεωργία αναμένεται να εξασθενήσουν, ενδέχεται να ακολουθήσουν πλημμύρες λόγω του φαινομένου La Niña. Η οικονομία του Μαλάουι εξαρτάται σε μεγάλο βαθμό από τη βροχοτροφική γεωργική παραγωγή, η οποία απασχολεί σχεδόν το 80 % του πληθυσμού της χώρας και αντιπροσωπεύει το ένα τέταρτο του ΑΕΠ της και το 60 % των εσόδων από εξαγωγές. Η γεωργία, και κατά συνέπεια ολόκληρη η οικονομία, είναι ευάλωτη σε ακραία καιρικά φαινόμενα, τα οποία είναι πιθανό να ενταθούν περαιτέρω. Επιπλέον, η χαμηλή παραγωγικότητα και η έλλειψη γεωργικής διαφοροποίησης επιδεινώνουν τις δυσκολίες. Η κυβέρνηση προτίθεται να προχωρήσει σε γεωργική μεταρρύθμιση, με βάση την ανάπτυξη της άρδευσης, όπως αναφέρεται στον πρώτο πυλώνα της ατζέντας «Μαλάουι 2063». Προς τον σκοπό αυτό, τον Μάιο του 2024, το Αφρικανικό Ταμείο Ανάπτυξης ενέκρινε ένα πακέτο δημοσιονομικής στήριξης ύψους άνω των 22 εκατομμυρίων δολαρίων ΗΠΑ, με στόχο τη βελτιστοποίηση της αποδοτικότητας των δαπανών στον γεωργικό τομέα και την ενίσχυση της ανθεκτικότητάς του στις κλιματικές αλλαγές. Η ελαφρώς καλύτερη απόδοση του γεωργικού τομέα το 2025 θα έχει θετικό αντίκτυπο σε άλλους τομείς της οικονομίας. Ωστόσο, η έλλειψη ξένου συναλλάγματος θα συνεχίσει να περιορίζει τις εισαγωγές πρώτων υλών (συμπεριλαμβανομένων των λιπασμάτων) και καυσίμων.

Αντίθετα, η παροχή ηλεκτρικής ενέργειας αναμένεται να αυξηθεί, χάρη στη θέση σε λειτουργία μονάδων αποθήκευσης ενέργειας με μπαταρίες ισχύος 20 MW στην πρωτεύουσα Λιλόνγκουε, οι οποίες θα διευκολύνουν την ενσωμάτωση της παραγωγής ηλιακής και αιολικής ενέργειας, καθώς και χάρη στη διασύνδεση με τη Μοζαμβίκη, η οποία παρέχει πρόσβαση στον Ενεργειακό Συνδέσμο της Νότιας Αφρικής (SAPP). Αυτό θα ωφελήσει τη μεταποιητική βιομηχανία (10% του ΑΕΠ το 2023) και τον τομέα των υπηρεσιών (48%). Ένα σημαντικό τμήμα του πληθυσμού θα εξακολουθεί να αντιμετωπίζει επισιτιστική ανασφάλεια και φτώχεια, γεγονός που θα περιορίζει τη συμβολή της κατανάλωσής του. Χάρη στις καλύτερες καιρικές συνθήκες και την επίδρασή τους στις τιμές των τροφίμων, στη στήριξη της νομισματικής πολιτικής και στα φαινόμενα βάσης, ο πληθωρισμός θα μειωθεί. Ωστόσο, η νομισματοποίηση του δημοσιονομικού ελλείμματος θα διατηρήσει τις πληθωριστικές πιέσεις.

Βαθιά ριζωμένα ελλείμματα και υπερβολικό χρέος

Για να αντισταθμίσει τις πρόσφατες κλιματικές διαταραχές, τις πληθωριστικές συνέπειες του πολέμου στην Ουκρανία και της πανδημίας, το Μαλάουι υιοθέτησε μια επεκτατική δημοσιονομική πολιτική που συνοδεύτηκε από μεγάλα ελλείμματα και οδήγησε σε υπερχρέωση. Η ανάγκη για μέτρα κοινωνικής προστασίας και καταπολέμησης της φτώχειας, ιδίως εν όψει των γενικών εκλογών του Σεπτεμβρίου 2025, περιορίζει την ικανότητα της κυβέρνησης να συγκεντρώσει τα απαραίτητα κεφάλαια για επενδύσεις στην οικονομική ανάπτυξη. Οι επαναλαμβανόμενες δαπάνες απορρόφησαν σχεδόν το σύνολο των εσόδων στον προϋπολογισμό της περιόδου 2024-2025. Ωστόσο, για το οικονομικό έτος 2025-2026, η κυβέρνηση θα συνεχίσει να θεωρεί τη γεωργία, τον τουρισμό και την εξόρυξη ως τομείς με υψηλό αναπτυξιακό δυναμικό, στους οποίους θα διατεθούν σημαντικά κονδύλια. Ειδικότερα, ο γεωργικός τομέας θα επωφεληθεί από σημαντικό μερίδιο του προϋπολογισμού (8,3% το 24-25), με επενδυτικά έργα που εστιάζονται στην άρδευση και τα μηχανήματα. Η κυβέρνηση θα επικεντρωθεί επίσης στις μεταφορές και τις ΤΠΕ. Η πρόοδος σε διάφορα οδικά και σιδηροδρομικά έργα, ιδίως στο Έργο Ανάπτυξης του Οδικού Διαδρόμου της Νακάλα, θα μειώσει σημαντικά το κόστος μεταφοράς. Η εξυπηρέτηση του χρέους (5% του ΑΕΠ το οικονομικό έτος 2023-24), το μεγαλύτερο μέρος του οποίου είναι εσωτερικό (47% του συνολικού χρέους), θα επιβαρύνει επίσης τις δαπάνες. Όσον αφορά τα έσοδα, η κυβέρνηση προτίθεται να βασιστεί περισσότερο σε εγχώριες πηγές, κυρίως στους φόρους. Το Μαλάουι θα μπορέσει επίσης να επωφεληθεί από τη διεθνή βοήθεια, αν και σε περιορισμένο βαθμό. Τον Μάιο του 2023, η Παγκόσμια Τράπεζα επανέλαβε τη δημοσιονομική στήριξη που είχε ανασταλεί από το 2017, με επιχορήγηση ύψους 80 εκατομμυρίων δολαρίων ΗΠΑ. Επιπλέον, τον Οκτώβριο του 2024, η ΕΕ ανακοίνωσε ότι θα επαναλάβει την άμεση δημοσιονομική στήριξη προς το Μαλάουι, με σχέδιο εκταμίευσης 55 εκατομμυρίων ευρώ σε διάστημα τριών ετών για την ενίσχυση της δευτεροβάθμιας εκπαίδευσης. Ωστόσο, η εκταμίευση αυτών των κονδυλίων θα εξαρτηθεί από την πρόοδο στην εφαρμογή των μεταρρυθμίσεων που έχουν συμφωνηθεί με το ΔΝΤ. Το 2023 εγκρίθηκε ένα πρόγραμμα που συνοδεύεται από μια Διευρυμένη Πιστωτική Διευκόλυνση (ECF), αλλά η δεύτερη αξιολόγηση δεν πραγματοποιήθηκε λόγω έλλειψης προόδου. Είναι πιθανό να χρειαστεί να περιμένουμε μέχρι μετά τις εκλογές για να επανέλθει η διαδικασία σε κανονική πορεία. Βραχυπρόθεσμα, το δημοσιονομικό έλλειμμα θα χρηματοδοτηθεί μέσω εσωτερικού δανεισμού και εκτύπωσης χρήματος. Αυτό θα επιβαρύνει το εσωτερικό χρέος, το οποίο αυξάνεται ραγδαία, παρότι δεν έχει προγραμματιστεί αναδιάρθρωση.

Η αναμενόμενη αύξηση της παραγωγής καπνού, η οποία αντιπροσωπεύει περισσότερο από το ήμισυ των εσόδων από εξαγωγές, καθώς και άλλων καλλιεργειών, σε συνδυασμό με την αναμενόμενη επανέναρξη της εξόρυξης ουρανίου στο ορυχείο Kayelekera, θα στηρίξει την αύξηση των εξαγωγών. Η τελευταία θα ενισχυθεί επίσης από μια συμφωνία με την Κίνα σχετικά με τις εξαγωγές φιστικιών και σόγιας. Από την άλλη πλευρά, τα λιπάσματα και τα πετρελαϊκά προϊόντα, τα οποία αντιπροσωπεύουν το ένα τρίτο των εισαγωγών, ενδέχεται να σημειώσουν πτώση στις τιμές τους. Οι εισαγωγές θα συνεχίσουν επίσης να μειώνονται λόγω της έλλειψης ξένου συναλλάγματος. Παρά τις βελτιώσεις αυτές, η χώρα θα διατηρήσει το διαρθρωτικά αρνητικό εμπορικό της ισοζύγιο, το οποίο τροφοδοτεί την έλλειψη ξένου συναλλάγματος. Τον Οκτώβριο του 2024, τα συναλλαγματικά αποθέματα κάλυπταν μόνο 2,1 μήνες εισαγωγών. Ωστόσο, η αναδιάρθρωση του χρέους και ένα νέο ECF θα μπορούσαν να ανακουφίσουν τους εξωτερικούς λογαριασμούς.

Η χώρα βρίσκεται σε κατάσταση αθέτησης υποχρεώσεων έναντι των εξωτερικών διμερών πιστωτών της, κυρίως της Ινδίας και της Κίνας, καθώς και των εμπορικών πιστωτών της, ιδίως της Τράπεζας Εμπορίου και Ανάπτυξης (Trade & Development Bank) και της Αφρικανικής Τράπεζας Εισαγωγών-Εξαγωγών (African Export-Import Bank). Σύμφωνα με το ΔΝΤ, η χώρα χρειάζεται ελάφρυνση χρέους ύψους 986 εκατομμυρίων δολαρίων ΗΠΑ πριν από το 2027, ποσό που αντιστοιχεί περίπου στο 7% του τρέχοντος ΑΕΠ της. Το Μαλάουι έχει εξασφαλίσει δεσμεύσεις αναδιάρθρωσης από τους διμερείς πιστωτές του. Οι εν εξελίξει διαπραγματεύσεις με τους εμπορικούς πιστωτές αναμένεται να οδηγήσουν σύντομα σε σημαντικές παρατάσεις των προθεσμιών αποπληρωμής. Ωστόσο, πάνω από το 60% του εξωτερικού χρέους του Μαλάουι είναι πολυμερές και, ως εκ τούτου, εξαιρείται από την αναδιάρθρωση.

Οι εκλογές θα δοκιμάσουν τη δύναμη των θεσμών

Τον Ιούλιο του 2024, η Συμμαχία Tonse, με ηγέτη τον Πρόεδρο Τσακβέρα από την εκλογή του το 2020, έχασε την κοινοβουλευτική της πλειοψηφία μετά την αποχώρηση του κόμματος «Ενωμένο Κίνημα Μετασχηματισμού» (UTM) από τη συμμαχία. Αυτό έχει αυξήσει τον κίνδυνο διαδηλώσεων εν όψει των εκλογών του Σεπτεμβρίου 2025. Ο κ. Τσακβέρα είναι αντιδημοφιλής, καθώς αντιμετωπίζει κατηγορίες για κακή διακυβέρνηση και μια επίμονη οικονομική κρίση. Επιπλέον, το προεδρικό κόμμα αντιμετωπίζει εσωτερικές διαμάχες από τον θάνατο, σε αεροπορικό δυστύχημα, του Σάουλους Τσιλίμα, πρώην ηγέτη του κόμματος και πρωθυπουργού. Ωστόσο, το αντιπολιτευόμενο Δημοκρατικό Προοδευτικό Κόμμα (DPP), το οποίο κατέχει 62 έδρες στο Κοινοβούλιο και κυβέρνησε τη χώρα από το 2014 έως το 2020, είναι επίσης μη δημοφιλές λόγω των πτωχών οικονομικών επιδόσεών του και της διαφθοράς υπό τον πρώην πρόεδρο Πίτερ Μουθαρίκα. Η εφαρμογή των μεταρρυθμίσεων που συνιστά το ΔΝΤ θα μπορούσε επίσης να αποτελέσει πηγή αντιπαραθέσεων.

Το Μαλάουι θα συνεχίσει να διατηρεί θετικές σχέσεις με την Κίνα στο πλαίσιο μιας στρατηγικής εταιρικής σχέσης. Η χώρα προσχώρησε πρόσφατα στην πρωτοβουλία «Νέα Ζώνη και Νέος Δρόμος» (New Belt and Road), ενώ, τον Σεπτέμβριο του 2024, η Κίνα κατάργησε τους δασμούς που είχαν επιβληθεί στο Μαλάουι. Η χώρα επωφελείται επίσης από τον Νόμο για την Ανάπτυξη και τις Ευκαιρίες στην Αφρική (AGOA), ένα πρόγραμμα εμπορικών προτιμήσεων των ΗΠΑ. Σε περιφερειακό επίπεδο, η χώρα αναπτύσσει περιφερειακά έργα με τις γειτονικές της χώρες, τη Μοζαμβίκη και τη Ζάμπια. Για παράδειγμα, η Μοζαμβίκη θα εκμισθώσει μέρος του λιμανιού της Νακάλα στο Μαλάουι, γεγονός που θα διευκολύνει την περιφερειακή συνδεσιμότητα και την πρόσβαση της χώρας στη θάλασσα.

Τελευταία ενημέρωση: Ιανουάριος 2025