Λευκορωσία

Η δυναμική οικονομική ανάπτυξη του 2024 αναμένεται να επιβραδυνθεί το 2025

Η ανάπτυξη θα παραμείνει σταθερή το 2024 πριν επιβραδυνθεί το 2025, αν και τα οικονομικά στοιχεία της Λευκορωσίας είναι σπάνια και αναξιόπιστα. Το 2024, η κατανάλωση, η κύρια συνιστώσα του ΑΕΠ (73% του ΑΕΠ το 2023), και ιδίως η κατανάλωση των νοικοκυριών, η οποία αντιπροσωπεύει σχεδόν το ήμισυ του ΑΕΠ, υποστηρίχθηκε από τη σημαντική αύξηση των πραγματικών μισθών (13,3% σε ετήσια βάση από τον Ιανουάριο έως τον Ιούλιο του 2024, μετά από 11% το 2023), ιδίως στον δημόσιο τομέα, ο οποίος εξακολουθεί να κατέχει κυρίαρχη θέση. Η κατανάλωση των νοικοκυριών αναμένεται να επιβραδυνθεί το 2025, καθώς οι ονομαστικοί μισθοί θα αυξηθούν σε μικρότερο βαθμό. Οι ακαθάριστες επενδύσεις σε πάγιο κεφάλαιο (24% το 2023) αναμένεται να παραμείνουν σταθερές. Το μεγαλύτερο μέρος των επενδύσεων σε πάγιο κεφάλαιο θα συνεχίσει να πραγματοποιείται από τον ιδιωτικό τομέα, ο οποίος περιλαμβάνει δημόσιες εταιρείες με κρατική συμμετοχή κάτω του 50% (52% το 2023), ακολουθούμενος από κοντά από τον δημόσιο τομέα (42%), ενώ το υπόλοιπο προέρχεται από άμεσες ξένες επενδύσεις, κυρίως από τη Ρωσία. Η κατανομή μεταξύ δημόσιου και ιδιωτικού τομέα θα παραμείνει σχετικά σταθερή, ενώ το μερίδιο των άμεσων ξένων επενδύσεων θα συνεχίσει να μειώνεται (4,5% το 2023, σε σύγκριση με 9,2% το 2019). Το εμπόριο θα συμβάλει αρνητικά στην ανάπτυξη, λόγω τόσο της μειωμένης ζήτησης από τη Ρωσία – που αποτελεί μακράν τον κύριο εμπορικό εταίρο της χώρας – όσο και της συνεχιζόμενης επιβολής κυρώσεων από την Ευρωπαϊκή Ένωση, η οποία αποτελούσε προηγουμένως τον δεύτερο μεγαλύτερο εμπορικό εταίρο της χώρας και αντιπροσώπευε το 20% του εμπορίου αγαθών το 2021.

Ο πληθωρισμός αναμένεται να παραμείνει σχετικά σταθερός χάρη στους συνεχιζόμενους κυβερνητικούς ελέγχους των τιμών σε βάρος των παραγωγών, των εισαγωγέων και των λιανοπωλητών, οι οποίοι εφαρμόζονται από τον Οκτώβριο του 2022. Στο πλαίσιο αυτού του μηχανισμού, οι βιομηχανικοί παραγωγοί έχουν το δικαίωμα να αυξάνουν τις τιμές τους μόνο για οικονομικούς λόγους, μια απόφαση η οποία υπόκειται στην έγκριση ανώτερης αρχής. Τα περιθώρια κέρδους των εισαγωγέων και των λιανοπωλητών υπόκεινται σε ανώτατο όριο. Παρόλα αυτά, ο πληθωρισμός παραμένει υψηλός λόγω των περιορισμών στις εισαγωγές και των εμποδίων στην τοπική παραγωγή. Η Εθνική Τράπεζα της Δημοκρατίας της Λευκορωσίας (NBRB) έχει διατηρήσει το βασικό επιτόκιο αμετάβλητο στο 9,5% από τον Ιούνιο του 2023. Ελπίζει να μειώσει τη δολαριοποίηση (το 48% των τραπεζικών καταθέσεων και το 24% των δανείων ήταν σε ξένα νομίσματα στα τέλη Ιουλίου 2024) αυξάνοντας τις υποχρεώσεις των τραπεζών για διατήρηση αποθεματικών σε ξένο νόμισμα. Η εν λόγω ενέργεια αποδεικνύεται δύσκολη, δεδομένου του κινδύνου που συνδέεται με το ρουβλί της Λευκορωσίας και της απροθυμίας των ξένων τραπεζών να διατηρούν αυτό το νόμισμα.

Δημόσιοι και εξωτερικοί λογαριασμοί που επηρεάζονται από τη Ρωσία και τις κυρώσεις

Το ισοζύγιο τρεχουσών συναλλαγών αναμένεται να βελτιωθεί ελαφρώς το 2024, πριν επιδεινωθεί εκ νέου το 2025 λόγω της αδυναμίας του λευκορωσικού ρουβλίου, η οποία αντανακλά την αδυναμία του ρωσικού ρουβλίου και επιβαρύνει το εμπόριο με τη Ρωσία. Ως αντίδραση στις κυρώσεις της ΕΕ και των ΗΠΑ, το εμπόριο της Λευκορωσίας έχει ανακατευθυνθεί κυρίως προς τη Ρωσία, η οποία αποτελούσε προηγουμένως τον κύριο εμπορικό της εταίρο. Μια επιβράδυνση της ρωσικής οικονομίας θα μπορούσε να διευρύνει το εμπορικό έλλειμμα της Λευκορωσίας. Ενώ το ισοζύγιο εμπορίου υπηρεσιών αναμένεται να παραμείνει πλεονασματικό, απειλείται από την απαγόρευση του εμπορίου διαμετακόμισης, ιδίως του σιδηροδρομικού εμπορίου μεταξύ Κίνας και Ευρώπης. Η χώρα υφίσταται επίσης το κύριο βάρος των κυρώσεων της ΕΕ, ιδίως της απαγόρευσης εισόδου των λευκορωσικών οδικών μεταφορέων στο έδαφος της ΕΕ και της απαγόρευσης των υπηρεσιών πληροφορικής. Οι δύο αυτοί τομείς αντιπροσώπευαν τα δύο τρίτα του ισοζυγίου υπηρεσιών (43% και 29%, αντίστοιχα, το 2021), ενώ η ΕΕ ήταν παλαιότερα ο κύριος εμπορικός εταίρος της Λευκορωσίας στον τομέα των υπηρεσιών (31% το 2021). Σε αυτό προστίθεται η επίδραση της μετανάστευσης των εργαζομένων του τομέα της πληροφορικής στο εξωτερικό (που εκτιμάται στο 50% από το 2022), μια τάση που αναμένεται να συνεχιστεί. Το ισοζύγιο πρωτογενών εισοδημάτων θα συμβάλει αρνητικά στο ισοζύγιο τρεχουσών συναλλαγών λόγω της μείωσης των εισοδημάτων από τους διασυνοριακούς εργαζόμενους, εξαιτίας της επιδείνωσης των σχέσεων με τις γειτονικές χώρες, ιδίως την Πολωνία. Αρνητικές επιπτώσεις θα έχει επίσης η μείωση των εμβασμάτων από τους ομογενείς, ιδίως από τη Ρωσία.

Με τη βοήθεια της Ρωσίας, η Λευκορωσία έχει εφαρμόσει ένα σχέδιο αντικατάστασης των δυτικών εισαγωγών, προκειμένου να ανακουφίσει τα προβλήματα εφοδιασμού που προκαλούνται από τις κυρώσεις, μέσω της τόνωσης της εγχώριας παραγωγής. Η Ρωσία παρέχει βοήθεια υπό τη μορφή κρατικών δανείων με επιτόκια χαμηλότερα του πληθωρισμού, με αρχική χρηματοδότηση ύψους 1,7 δισ. δολαρίων ΗΠΑ που εγκρίθηκε τον Σεπτέμβριο του 2022. Είναι σε εξέλιξη περαιτέρω διμερείς διαπραγματεύσεις, καθώς η Λευκορωσία επιδιώκει πρόσθετη χρηματοδότηση για το πρόγραμμα αυτό. Μέχρι σήμερα, 20 έργα βρίσκονται σε εξέλιξη, ενώ επτά άλλα βρίσκονται ακόμη στη φάση των διαπραγματεύσεων. Το 2024 εγκρίθηκαν σχέδια για μια κοινή αγορά ενέργειας, η οποία θα μπορούσε να τεθεί σε ισχύ τον Ιανουάριο του 2025. Η Λευκορωσία πιθανότατα θα είναι σε θέση να εξάγει πλεόνασμα ηλεκτρικής ενέργειας στη Ρωσία.

Η κυβέρνηση προβλέπει μείωση του δημοσιονομικού ελλείμματος το 2024, η οποία θα συνεχιστεί και το 2025. Τα φορολογικά έσοδα αναμένεται να αυξηθούν κατά 32%. Η αύξηση αυτή είναι αποτέλεσμα των φορολογικών μεταρρυθμίσεων που τέθηκαν σε ισχύ τον Ιανουάριο του 2024, ιδίως της αύξησης του φορολογικού συντελεστή επί των εταιρικών κερδών στο 25% όταν αυτά υπερβαίνουν τα 25 εκατομμύρια BYN (προηγουμένως 20%), καθώς και της αύξησης του φόρου εισοδήματος φυσικών προσώπων στο 25% για εισοδήματα άνω των 200.000 BYN, η οποία αντικαθιστά τον ενιαίο συντελεστή του 13%. Ωστόσο, αυτές οι φορολογικές αυξήσεις δεν θα αρκέσουν για να μετατρέψουν το έλλειμμα σε πλεόνασμα του προϋπολογισμού. Οι δαπάνες θα ενισχυθούν από την αύξηση των κοινωνικών δαπανών κατά σχεδόν 14%. Οι μισθοί στον δημόσιο τομέα αναμένεται να αυξηθούν κατά 14,7%, ενώ προβλέπονται επίσης αυξήσεις στις κοινωνικές παροχές και τις συντάξεις. Θα αυξηθούν επίσης οι αμυντικές δαπάνες. Επιπλέον, ο υψηλός πληθωρισμός και η πτώση των εσόδων από το πετρέλαιο θα επιβαρύνουν σοβαρά την οικονομία: όχι μόνο έχουν απαγορευτεί οι εξαγωγές διυλισμένων προϊόντων προς την ΕΕ, αλλά και οι εξαγωγές προς τη Ρωσία πραγματοποιούνται σε χαμηλότερες τιμές.

Ένα καθεστώς που αρνείται να υποχωρήσει και ένας αμφιλεγόμενος ρόλος στον πόλεμο στην Ουκρανία

Η επανεκλογή, τον Αύγουστο του 2020, του Προέδρου Αλεξάντερ Λουκασένκο, ο οποίος βρίσκεται στην εξουσία από το 1994, πυροδότησε μεγάλες διαδηλώσεις, με αφορμή ισχυρισμούς ότι οι εκλογές δεν ήταν ελεύθερες, καθώς και για νοθεία και μαζική εκλογική απάτη. Η βίαιη αντίδραση των αρχών εναντίον των διαδηλωτών και των πολιτικών αντιπάλων, καθώς και η εκμετάλλευση της μεταναστευτικής κρίσης μέσω των συνόρων της με την Πολωνία, της Λιθουανίας και της Λετονίας για τη διοχέτευση Αφγανών, Συρίων και Ιρακινών μεταναστών μέσω της χώρας, ώθησαν την ΕΕ, τις ΗΠΑ, το Ηνωμένο Βασίλειο και τον Καναδά να επιβάλουν αρκετές σειρές κυρώσεων, με τις πιο πρόσφατες, τον Αύγουστο του 2024, να στρέφονται κατά 28 επιπλέον ατόμων που ευθύνονται για εσωτερική καταστολή και παραβιάσεις των ανθρωπίνων δικαιωμάτων στη Λευκορωσία.

Εκτός από τις κυρώσεις που στοχεύουν συγκεκριμένα το καθεστώς, επιβάλλονται και άλλες ως αντίδραση στη στήριξη της Λευκορωσίας προς την εισβολή της Ρωσίας στην Ουκρανία, δεδομένου ότι η τελευταία μπόρεσε να χρησιμοποιήσει το έδαφος της πρώτης για να ξεκινήσει την αρχική της επίθεση. Οι κυρώσεις αυτές επηρεάζουν επίσης φυσικά πρόσωπα και διάφορους τομείς της οικονομίας, όπως το τραπεζικό σύστημα (αποκλεισμός πέντε λευκορωσικών τραπεζών από το σύστημα SWIFT, απαγόρευση συναλλαγών με την NBRB), και περιορίζουν το διμερές εμπόριο. Ως αποτέλεσμα αυτών των κυρώσεων, η Λευκορωσία έχει ενισχύσει τους εμπορικούς της δεσμούς με τη Ρωσία, αλλά και με χώρες της Κεντρικής Ασίας, ιδίως το Κιργιζιστάν και το Καζακστάν, προκειμένου να τις παρακάμψει. Η Λευκορωσία συνεχίζει να υποστηρίζει τη γειτονική Ρωσία στον πόλεμο της κατά της Ουκρανίας. Αν και ο στρατός της δεν μάχεται στο ουκρανικό έδαφος, η Λευκορωσία εμπλέκεται άμεσα, είτε μέσω υλικοτεχνικής υποστήριξης είτε μέσω της στάθμευσης ρωσικών στρατιωτών στο έδαφός της. Ωστόσο, στα μέσα Φεβρουαρίου 2023, ο κ. Λουκασένκο δήλωσε ότι θα κινητοποιούσε τις δυνάμεις του μόνο σε περίπτωση άμεσης ουκρανικής επίθεσης κατά του λαού της Λευκορωσίας. Τον Αύγουστο του 2024, δήλωσε ότι η Ρωσία και η Ουκρανία θα πρέπει να διαπραγματευτούν τον τερματισμό της σύγκρουσης, προκειμένου να αποτραπεί η επέκτασή της στη Λευκορωσία.

Οι κοινοβουλευτικές εκλογές του Φεβρουαρίου 2024 επιβεβαίωσαν την εξουσία του καθεστώτος. Για πρώτη φορά, οι υποστηρικτές του Προέδρου Αλεξάντερ Λουκασένκο κατέβηκαν στις εκλογές ως κόμμα «Belaya Rus», το οποίο προηγουμένως ήταν σύλλογος υποστήριξης, και όχι ως ανεξάρτητοι όπως στις προηγούμενες εκλογές. Το κόμμα κέρδισε 51 από τις 110 έδρες στη Βουλή των Αντιπροσώπων, ενώ οι υπόλοιπες πήγαν σε άλλα φιλοκυβερνητικά κόμματα και ανεξάρτητους υποψηφίους. Οι δημοτικές εκλογές ευνοήσαν επίσης το κόμμα του Προέδρου (με 3.234 δημοτικούς συμβούλους από τους 12.000 που κέρδισαν ψήφους). Οι προεδρικές εκλογές που έχουν προγραμματιστεί για το 2025 αναμένεται να οδηγήσουν στην επανεκλογή του Λουκασένκο για έβδομη θητεία.

Τελευταία ενημέρωση: Σεπτέμβριος 2024