Κονγκό (Δημοκρατία του)

Οι ελπίδες για μια ταχεία ειρηνευτική συμφωνία στην Ανατολή εξασθενίζουν

Οι μάχες εντάθηκαν στην Ανατολή από τον Οκτώβριο του 2023 μεταξύ του M23/AFC (Κίνημα 23 Μαρτίου/Συμμαχία του Ποταμού Κονγκό) και των Ενόπλων Δυνάμεων της Λαϊκής Δημοκρατίας του Κονγκό (FARDC), που υποστηρίζονται από τοπικές ένοπλες πολιτοφυλακές γνωστές ως «πατριώτες». Στις αρχές του 2025, το M23 προχώρησε στις ανατολικές επαρχίες του Βόρειου και του Νότιου Κίβου, καταλαμβάνοντας τις στρατηγικής σημασίας πόλεις Γκόμα και Μπουκάβου τον Ιανουάριο και τον Φεβρουάριο. Η εκεχειρία, που υπογράφηκε στις 24 Απριλίου 2025 με τη μεσολάβηση του Κατάρ και επιβεβαιώθηκε με δήλωση αρχών στις 19 Ιουλίου, παραβιάστηκε στις 10 Αυγούστου. Από τότε, οι μάχες συνεχίζονται, με κάθε πλευρά να κατηγορεί την άλλη, γεγονός που θέτει σε κίνδυνο τις προοπτικές για ειρήνη. Το Κίνημα M23 απαιτεί την απελευθέρωση περισσότερων από 700 κρατουμένων και προτίθεται να διατηρήσει τον έλεγχό του στις δύο επαρχίες του Κίβου, γεγονός που καθιστά αβέβαιη οποιαδήποτε μακροπρόθεσμη συμφωνία. Επιπλέον, η έλλειψη αξιόπιστης στρατιωτικής αποτρεπτικής δύναμης εκ μέρους της κεντρικής κυβέρνησης και η εμφάνιση νέων πολιτοφυλακών, όπως οι Wazalendo, που υποστηρίζουν τις FARDC, περιπλέκουν περαιτέρω τις διαπραγματεύσεις. Το M23 έχει το στρατιωτικό πλεονέκτημα, με ένα σώμα που εκτιμάται ότι αριθμεί 3.000 έως 5.000 μαχητές. Ο ΟΗΕ εκτιμά ότι ο αριθμός αυτός είναι διπλάσιος, δεδομένης της υποστήριξης από τις Δυνάμεις Άμυνας της Ρουάντα (RDF), την παρουσία των οποίων το Κιγκάλι συνεχίζει να αρνείται. Η διοικητική παρουσία του κράτους στην Ανατολή έχει εξαφανιστεί, αφήνοντας το M23 να κυριαρχεί στην περιοχή, ενώ η ένοπλη αποστολή της Κοινότητας για την Ανάπτυξη της Νότιας Αφρικής στη ΛΔΚ (SAMIDRC της SADC) ξεκίνησε την αποχώρησή της στα τέλη Απριλίου.

Στις 27 Ιουλίου 2025 υπογράφηκε ειρηνευτική συμφωνία μεταξύ της Λαϊκής Δημοκρατίας του Κονγκό (ΛΔΚ) και της Ρουάντα, υπό την κοινή διαμεσολάβηση των ΗΠΑ και του Κατάρ. Η συμφωνία προβλέπει, μεταξύ άλλων, την απόσυρση των Ενόπλων Δυνάμεων της Ρουάντα (RDF) και περιλαμβάνει έναν κοινό μηχανισμό συντονισμού της ασφάλειας για τον εντοπισμό ένοπλων ομάδων και την ανταλλαγή πληροφοριών, δεσμεύσεις σχετικά με την επιστροφή των προσφύγων, την πρόσβαση της ανθρωπιστικής βοήθειας και τη συνεργασία με την Αποστολή Σταθεροποίησης του Οργανισμού Ηνωμένων Εθνών στη Λαϊκή Δημοκρατία του Κονγκό (MONUSCO). Η εφαρμογή του μηχανισμού ενδέχεται να αποδειχθεί επίπονη. Η πίεση που ασκεί η Ουάσιγκτον μπορεί να εξηγηθεί από την επιθυμία της να εξασφαλίσει μια προνομιακή συμφωνία εξόρυξης και να διασφαλίσει μια στρατηγική αλυσίδα εφοδιασμού, καθώς η ανατολική ΛΔΚ είναι πλούσια σε φυσικούς πόρους (χρυσός, κασσίτερος, ταντάλιο και βολφράμιο). Η Κίνα παραμένει επίσης σημαντικός διπλωματικός και εμπορικός εταίρος της ΛΔΚ, με κινεζικές εταιρείες να ελέγχουν σχεδόν το 80% των ορυχείων χαλκού και κοβαλτίου της χώρας. Η συμφωνία του 2008 μεταξύ αυτών των εταιρειών και της ΛΔΚ, η οποία προβλέπει την κατασκευή υποδομών σε αντάλλαγμα για την πρόσβαση στα ορυκτά, επαναδιαπραγματεύτηκε το 2024 με όρους πιο ευνοϊκούς για τη ΛΔΚ. Ωστόσο, η κοινωνία των πολιτών θεωρεί ότι οι αναθεωρημένες ρήτρες εξακολουθούν να είναι ανεπαρκείς. Σε περιφερειακό επίπεδο, η Ουγκάντα αναδεικνύεται ως στρατιωτικός σύμμαχος: στις 20 Ιουνίου 2025 υπογράφηκε συμφωνία συνεργασίας μεταξύ των δύο χωρών για την καταπολέμηση των Συμμαχικών Δημοκρατικών Δυνάμεων (ADF), μιας ένοπλης ομάδας που αρχικά σχηματίστηκε από πρώην Ουγκανδούς αντάρτες και συνδέεται με το Ισλαμικό Κράτος. Η Καμπάλα επιδιώκει να αποτρέψει την επανάληψη επιθέσεων στο έδαφός της και να περιορίσει την επιρροή του M23 και της Ρουάντα ενισχύοντας την παρουσία της στον Άπω Βορρά, ιδίως στο Ιτούρι, μια στρατηγική που έχει υιοθετήσει και το Μπουρούντι στο Νότιο Κίβου. Η MONUSCO έχει αναστείλει το σχέδιο αποχώρησής της και αποστέλλει ενισχύσεις, κυρίως στο Ιτούρι.

Οι επιπτώσεις των εσωτερικών συγκρούσεων είναι σημαντικές, τόσο από οικονομική και διπλωματική άποψη όσο και από ανθρωπιστική σκοπιά: 7 εκατομμύρια εσωτερικά εκτοπισμένοι, επιδείνωση της κατάστασης στον τομέα της υγείας (επιδημία χολέρας), αυξημένος κίνδυνος υποσιτισμού, σε ένα πλαίσιο όπου σχεδόν το 72% του πληθυσμού ζει σε συνθήκες ακραίας φτώχειας. Επιπλέον, η κατάληψη της ανατολικής περιοχής της χώρας από ένοπλες ομάδες στερεί από την οικονομία του Κονγκό πρόσθετα έσοδα από την εξόρυξη, ιδίως από την εξόρυξη χρυσού.

Ο χαλκός αποτελεί τον κινητήριο μοχλό της οικονομικής ανάπτυξης

Η ανάπτυξη επιβραδύνθηκε ελαφρώς το 2025 λόγω της λιγότερο σταθερής επέκτασης του τομέα της εξόρυξης, αλλά αναμένεται να σταθεροποιηθεί το 2026. Ο τομέας της εξόρυξης και τα συναφή έργα υποδομής θα παραμείνουν, ωστόσο, η κινητήρια δύναμη της οικονομίας. Η παραγωγή στον τομέα της εξόρυξης θα αυξηθεί, κυρίως χάρη στον χαλκό, το κοβάλτιο και τον ψευδάργυρο, των οποίων τα κοιτάσματα βρίσκονται εκτός των ζωνών συγκρούσεων, στο άκρο νότο (Τανγκανίκα, Κατάνγκα και Λουαλάμπα). Από το 2025, ο χαλκός έχει επωφεληθεί από τις υψηλότερες τιμές και την επέκταση αρκετών ορυχείων, ιδίως του Kamoa-Kakula στην επαρχία Lualaba, του οποίου η ετήσια παραγωγή έφτασε τις 600.000 τόνους στα τέλη του 2025. Τον Φεβρουάριο του τρέχοντος έτους, η κυβέρνηση ανέστειλε τις εξαγωγές κοβαλτίου προκειμένου να αντιμετωπίσει την πτώση της τιμής του, η οποία είχε μειωθεί κατά τέσσερις φορές σε τρία χρόνια λόγω της υπερπροσφοράς. Το 2024, η ΛΔΚ αντιπροσώπευε τα τρία τέταρτα της παγκόσμιας παραγωγής κοβαλτίου. Η αναστολή αυτή αναμένεται να αρθεί το 2026, καθώς οι τιμές θα ανακάμψουν, ώστε να μην παρεμποδιστεί η παραγωγή χαλκού, η οποία συνδέεται στενά με την παραγωγή κοβαλτίου. Τέλος, ο ψευδάργυρος αναμένεται να αποτελέσει σημαντικό μοχλό ανάπτυξης στον εξορυκτικό τομέα, χάρη στην πλήρη θέση σε λειτουργία του ορυχείου Kipushi, το οποίο διαθέτει ετήσια παραγωγική ικανότητα 278.000 τόνων συμπυκνώματος. Οι πόροι αυτοί εξάγονται με φορτηγά, κυρίως προς το λιμάνι του Ντέρμπαν, και σε μικρότερο βαθμό μέσω της σιδηροδρομικής γραμμής της Αγκόλας που οδηγεί στο λιμάνι του Λομπίτο, της οποίας η σιδηροδρομική γραμμή μήκους 1.300 χλμ. έχει ανακαινιστεί από την Κίνα. Οι ΗΠΑ, η ΕΕ και η Αφρικανική Τράπεζα Ανάπτυξης έχουν δεσμευτεί να χρηματοδοτήσουν την ανακαίνιση του τμήματος του Κονγκό (800 χλμ.) και τη σύνδεσή του. Η ανάπτυξη αυτής της υποδομής, η χρηματοδότηση της οποίας αναμένεται να ολοκληρωθεί έως το 2026, θα ενισχύσει την ελκυστικότητα της περιοχής βελτιώνοντας την πρόσβαση στη θάλασσα και την περιφερειακή συνδεσιμότητα, ενισχύοντας έτσι τον τομέα της εξόρυξης και τις εξαγωγές της χώρας. Ο κατασκευαστικός τομέας αναμένεται επίσης να ωφεληθεί από αυτό το έργο.

Ωστόσο, οι επενδύσεις εκτός του τομέα των ορυχείων θα συνεχίσουν να περιορίζονται από το δυσμενές επιχειρηματικό περιβάλλον, το οποίο επηρεάζεται από την ενδημική διαφθορά και τις εντάσεις στον τομέα της ασφάλειας. Οι δημόσιες και οι εγχώριες επενδύσεις παρεμποδίζονται από τα χαμηλά κρατικά έσοδα, καθώς και από το υψηλό κόστος και τη σπανιότητα της πίστωσης. Το Κυβερνητικό Πρόγραμμα Δράσης (2024-2028), αξίας σχεδόν 93 δισεκατομμυρίων δολαρίων ΗΠΑ, στοχεύει στην τόνωση της οικονομικής δραστηριότητας μέσω της στήριξης βασικών τομέων όπως η γεωργία, οι μεταφορές και η ασφάλεια. Ωστόσο, η υλοποίησή του προχωρά με αργούς ρυθμούς. Οι ξένες επενδύσεις συγκεντρώνονται στον τομέα της εξόρυξης και στις σχετικές μεταφορικές υποδομές (δρόμοι, αεροδρόμια και λιμάνια). Για παράδειγμα, το έργο του λιμανιού βαθιάς θάλασσας της Μπανάνα, που βρίσκεται στη στενή ακτογραμμή, συγχρηματοδοτείται από την εταιρεία των Ηνωμένων Αραβικών Εμιράτων DP World και το βρετανικό δημόσιο ταμείο British International Investment (BII), με συνολικό ποσό περίπου 1,2 δισεκατομμυρίων δολαρίων ΗΠΑ. Η πρώτη φάση, η ολοκλήρωση της οποίας έχει προγραμματιστεί για τα τέλη του 2026, θα επιτρέψει στο λιμάνι να φιλοξενεί μεγάλα πλοία, με ετήσια χωρητικότητα διακίνησης 450.000 TEU και χώρο αποθήκευσης 30 εκταρίων. Η ιδιωτική κατανάλωση, η οποία αντιπροσωπεύει το 63% του ΑΕΠ, συνεχίζει να επηρεάζεται από την ανθρωπιστική κρίση που προκύπτει από τη σύγκρουση στην ανατολική περιοχή της χώρας. Ωστόσο, ο πληθωρισμός θα συνεχίσει να υποχωρεί χάρη στη σταθεροποίηση της συναλλαγματικής ισοτιμίας έναντι του δολαρίου ΗΠΑ, στην πτώση των διεθνών τιμών του αργού πετρελαίου και στην περιοριστική νομισματική πολιτική. Η Κεντρική Τράπεζα του Κονγκό αναμένεται να μειώσει σταδιακά το επιτόκιό της, το οποίο διατηρήθηκε στο 25% κατά την τελευταία αναθεώρηση τον Ιούλιο του 2025, προκειμένου να στηρίξει την οικονομική ανάπτυξη.

Η απώλεια ελέγχου στην Ανατολή επιβραδύνει τη μείωση των διπλών ελλειμμάτων

Το δημοσιονομικό έλλειμμα διευρύνθηκε το 2025 λόγω της ένοπλης σύγκρουσης. Οι δαπάνες για την ασφάλεια αντιπροσωπεύουν πλέον το 2% του ΑΕΠ, ενώ η κυβέρνηση έχει διπλασιάσει τους μισθούς των στρατιωτικών, οι οποίοι αποτελούν πλέον το 24,5% του συνολικού μισθολογικού κόστους του δημοσίου, το οποίο με τη σειρά του ισοδυναμεί με το 4,8% του ΑΕΠ. Αντίθετα, τα έσοδα έχουν μειωθεί λόγω της απώλειας ελέγχου επί των εδαφών του Ιτούρι, του Βόρειου και του Νότιου Κίβου, γεγονός που οδηγεί σε εκτιμώμενη πτώση κατά 4% των αναμενόμενων εσόδων από φόρους εξόρυξης. Ο χρυσός, ο κασσίτερος, το βολφράμιο και το ταντάλιο που παράγονται από παραδοσιακά ορυχεία υπό τον έλεγχο ή την επιρροή των ανταρτών διακινούνται λαθραία μέσω ξηράς προς γειτονικές χώρες (Ουγκάντα, Ρουάντα) πριν εξαχθούν, συχνά μέσω της Κένυας, στα Ηνωμένα Αραβικά Εμιράτα για επεξεργασία και πώληση στη διεθνή αγορά. Ως απάντηση στην αποδυνάμωση του κράτους, η Εθνοσυνέλευση ενέκρινε τον Ιούνιο του 2025 έναν αναθεωρημένο προϋπολογισμό, ο οποίος κατέγραψε μείωση των εσόδων κατά 2,5 ποσοστιαίες μονάδες σε σύγκριση με τον αρχικό προϋπολογισμό. Ως αποτέλεσμα, οι δεσμευμένες δαπάνες μειώθηκαν επίσης κατά 1,7 μονάδες. Τα κύρια μέτρα λιτότητας αφορούσαν τη μείωση των προϋπολογισμών που διατίθενται σε υπουργικά και νομοθετικά όργανα. Το 2026, το έλλειμμα αναμένεται να βελτιωθεί μόνο ελαφρώς, υπό την προϋπόθεση ότι θα υλοποιηθούν ορισμένες μεταρρυθμίσεις που προβλέπονται στο πλαίσιο του προγράμματος του ΔΝΤ, ιδίως η κατάργηση των απαλλαγών από τον ΦΠΑ και τους δασμούς στα είδη πρώτης ανάγκης. Επιπλέον, τα έσοδα από τον εξορυκτικό τομέα, τα οποία αντιπροσωπεύουν περίπου το 30% των δημόσιων εσόδων, αναμένεται να συμβάλουν στον περιορισμό του ελλείμματος. Η κοινοπραξία Sicomines, που δραστηριοποιείται στον τομέα της εξόρυξης και αποτελεί συνεργασία μεταξύ Κίνας και Κονγκό, καταβάλλει στο κράτος ετήσια δικαιώματα ύψους 1,2% των εσόδων της από τον Ιανουάριο του 2024.

Η χρηματοδότηση του ελλείμματος βασίζεται κυρίως σε εξωτερικούς πολυμερείς πόρους, ιδίως σε δάνεια για έργα και δημοσιονομική στήριξη (2,2% του ΑΕΠ το 2025). Τον Ιανουάριο του 2025, το ΔΝΤ ενέκρινε δύο συμφωνίες διάρκειας 38 μηνών: μια Διευρυμένη Πιστωτική Διευκόλυνση (ECF) ύψους 1,7 δισ. δολαρίων ΗΠΑ και μια Διευκόλυνση Ανθεκτικότητας και Βιωσιμότητας ύψους 1 δισ. δολαρίων ΗΠΑ. Έχουν ήδη εκταμιευθεί 523 εκατ. δολάρια ΗΠΑ στο πλαίσιο της ECF. Ο μέτριος δείκτης δημόσιου χρέους αναμένεται να παραμείνει σταθερός, με το εξωτερικό μερίδιο (64,5% του συνόλου) να κατανέμεται ομοιόμορφα μεταξύ πολυμερών (ΔΝΤ, Παγκόσμια Τράπεζα) και διμερών πιστωτών· το κινεζικό χρέος αντιπροσώπευε το 4,7% του ΑΕΠ το 2024. Το εσωτερικό χρέος αποτελείται κυρίως από καθυστερούμενες οφειλές (6,4% του ΑΕΠ).

Το 2026, το μέτριο έλλειμμα του ισοζυγίου τρεχουσών συναλλαγών θα μειωθεί ελαφρώς χάρη στη βελτίωση του εμπορικού πλεονάσματος. Οι εξαγωγές, που προέρχονται σχεδόν αποκλειστικά από τον εξορυκτικό τομέα, θα αυξηθούν με ταχύτερο ρυθμό από τις εισαγωγές. Η ΛΔΚ θα μπορεί να βασίζεται στον χαλκό, τόσο ακατέργαστο όσο και εξευγενισμένο, οι υψηλές τιμές του οποίου και η ολοκλήρωση της επέκτασης του ορυχείου Kamoa-Kakula θα ενισχύσουν τα έσοδα. Το 2026, οι εξαγωγές κοβαλτίου θα έχουν ξαναρχίσει, αν και ενδέχεται να υπόκεινται σε ποσοστώσεις με στόχο την αύξηση των τιμών. Η ΛΔΚ εξάγει επίσης χρυσό, διαμάντια και αργό πετρέλαιο. Αν και οι συγκρούσεις στην ανατολική περιοχή της χώρας παρεμποδίζουν το εμπόριο, καθώς τα ορυκτά μεταφέρονται κυρίως με φορτηγά, οι κύριες εξορυκτικές εγκαταστάσεις βρίσκονται εκτός των ζωνών σύγκρουσης. Το εμπόριο με την Κίνα, το οποίο αντιπροσωπεύει το 70% των εξαγωγών της ΛΔΚ και το 34% των εισαγωγών της, θα συνεχίσει να διαδραματίζει κεντρικό ρόλο. Οι εισαγωγές κεφαλαιουχικών αγαθών (40% του συνόλου), που συνδέονται με έργα υποδομής και χρηματοδοτούνται από τον ιδιωτικό ή τον δημόσιο τομέα μέσω του Κυβερνητικού Προγράμματος Δράσης, θα παραμείνουν σε υψηλά επίπεδα. Ωστόσο, η πτώση των παγκόσμιων τιμών του διυλισμένου πετρελαίου, το οποίο αποτελεί το δεύτερο μεγαλύτερο είδος εισαγωγής, θα συμβάλει στη μείωση του συνολικού κόστους. Τα έργα υποδομών (ορυχεία, μεταφορές) θα τροφοδοτήσουν επίσης το διαρθρωτικό έλλειμμα στις υπηρεσίες. Το έλλειμμα πρωτογενών εσόδων αναμένεται επίσης να διευρυνθεί λόγω της επέκτασης του εξορυκτικού τομέα, ο οποίος χρηματοδοτείται σε μεγάλο βαθμό από ξένους επενδυτές που επαναπατρίζουν τα κέρδη τους. Αντίθετα, το ισοζύγιο δευτερογενών εισοδημάτων θα παραμείνει θετικό, υποστηριζόμενο από τα εμβάσματα της διασποράς, τα οποία αντιπροσωπεύουν περίπου το 5% του ΑΕΠ. Το επίπεδο της διεθνούς βοήθειας παραμένει αβέβαιο λόγω των περικοπών στην επίσημη αναπτυξιακή βοήθεια, παρά την εν εξελίξει ανθρωπιστική κρίση. Τέλος, το έλλειμμα του ισοζυγίου τρεχουσών συναλλαγών θα χρηματοδοτηθεί σε μεγάλο βαθμό από επιχορηγήσεις έργων και διεθνή δάνεια έργων (0,8% του ΑΕΠ το 2025), άμεσες ξένες επενδύσεις (2,5% του ΑΕΠ) και χρηματοδοτική στήριξη από το ΔΝΤ και την Παγκόσμια Τράπεζα (1,6% του ΑΕΠ). Οι πληρωμές του ΔΝΤ θα συμβάλουν στην αναπλήρωση των συναλλαγματικών αποθεμάτων, η κάλυψη των οποίων πλησιάζει σταδιακά το όριο των τριών μηνών εισαγωγών, εξαιρουμένης της βοήθειας.

Τελευταία ενημέρωση: Αύγουστος 2025