Κεντροαφρικανική Δημοκρατία

Ήπια ανάκαμψη που οφείλεται στις εξαγωγές και στα έργα υποδομής που χρηματοδοτούνται από τη διεθνή κοινότητα

Σε σύγκριση με το 2024, έτος κατά το οποίο σημειώθηκε το τέλος της στασιμότητας, η ανάπτυξη αναμένεται να επιταχυνθεί το 2025 και εκ νέου το 2026. Οι κινητήριοι μοχλοί της οικονομικής ανάπτυξης του 2024, ιδίως η βελτίωση του εφοδιασμού με καύσιμα και η ανθεκτικότητα του δασικού τομέα, συνεχίζουν να τονώνουν την οικονομία. Σε αυτό προστίθεται η αύξηση των εξαγωγών – τόσο σε όγκο όσο και σε αξία – χρυσού, ξυλείας και διαμαντιών. Το τελευταίο προϊόν επωφελείται από την άρση των διεθνών κυρώσεων, χάρη στον αυστηρότερο κρατικό έλεγχο των περιοχών εξόρυξης και στις ενισχυμένες προσπάθειες ιχνηλασιμότητας. Επιπλέον, το κόστος των εισαγωγών μειώνεται, χάρη κυρίως στη δωρεά 30.000 τόνων ντίζελ από τη Ρωσία στις αρχές του 2025, ποσότητα που αντιστοιχεί σε έξι μήνες εγχώριας κατανάλωσης, καθώς και στις χαμηλότερες τιμές του πετρελαίου.

Η ανάπτυξη τροφοδοτείται επίσης από την ανάκαμψη των ιδιωτικών επενδύσεων, η οποία υποστηρίζεται από την ανάπτυξη του δικτύου 4G και τα αρχικά οφέλη του έργου υποδομής «Διάδρομος 13», το οποίο αποσκοπεί στη δημιουργία ενός πολυτροπικού δικτύου μεταφορών μεταξύ της Πουάντ-Νουάρ (Κονγκό-Μπραζαβίλ) και της Ντζαμένα (Τσαντ), μέσω Μπανγκί. Αυτές οι επενδύσεις σε υποδομές, καθώς και στον αγροτικό τομέα, χρηματοδοτούνται κυρίως από διεθνείς χρηματοπιστωτικούς οργανισμούς, καθώς οι δημοσιονομικοί περιορισμοί και η χαμηλή εγχώρια αποταμίευση επιβαρύνουν την ικανότητα αυτοχρηματοδότησης της χώρας. Ωστόσο, η δημόσια κατανάλωση θα παραμείνει υποτονική, καθώς η κυβέρνηση επιδιώκει να μειώσει το πρωτογενές έλλειμμά της, δηλαδή εξαιρουμένων των τόκων του χρέους. Επιπλέον, η ιδιωτική κατανάλωση θα ωφεληθεί από τη μείωση του πληθωρισμού, αλλά θα παραμείνει περιορισμένη λόγω της υψηλής φτώχειας και της κατάργησης των φορολογικών απαλλαγών. Τέλος, η μείωση της αναπτυξιακής βοήθειας των ΗΠΑ (USAID) θα έχει πιο μέτρια επίδραση από ό,τι αναμενόταν στην οικονομική δραστηριότητα το 2025, καθώς τα ανθρωπιστικά προγράμματα έχουν διατηρηθεί και ένα μεγάλο μέρος του αρχικά προγραμματισμένου ποσού έχει ήδη εκταμιευθεί. Ωστόσο, η κατάσταση στον τομέα των τροφίμων παραμένει εξαιρετικά ανησυχητική.

Ο πληθωρισμός, ο οποίος επιταχύνθηκε στα τέλη του 2024 και στις αρχές του 2025 λόγω ενός κλονισμού στην προσφορά που έπληξε τα τρόφιμα και της αύξησης των τιμών των καυσίμων, αναμένεται να συνεχίσει να υποχωρεί χάρη στις χαμηλότερες τιμές στα βενζινάδικα και στις δωρεές καυσίμων από τη Ρωσία. Δεδομένου ότι ο πληθωρισμός βρίσκεται υπό έλεγχο και με σκοπό τη στήριξη της περιφερειακής ανάπτυξης, η BEAC (Τράπεζα των Κρατών της Κεντρικής Αφρικής) αποφάσισε τον Μάρτιο του 2025 να μειώσει τα επιτόκιά της (επιτόκια δημοπρασιών και επιτόκια οριακής δανειοδότησης), παρά τη συμβουλή του ΔΝΤ.

Δύσκολη δημοσιονομική κατάσταση

Το 2024, το πρωτογενές έλλειμμα, εξαιρουμένων των επενδύσεων που χρηματοδοτήθηκαν από το εξωτερικό (5% του ΑΕΠ), επιδεινώθηκε στο 4,9% του ΑΕΠ λόγω της αναβολής προγραμματισμένων δαπανών το 2023, της εξόφλησης καθυστερούμενων οφειλών και των αυξημένων δαπανών για την ασφάλεια. Τον τελευταίο ενάμιση χρόνο, τα ποσοστά εγγραφής για εκδόσεις ομολόγων στην περιφερειακή αγορά έχουν μειωθεί λόγω της πτώσης της ρευστότητας που προκλήθηκε από πιστωτικά συμβάντα σε ορισμένες χώρες μέλη της CEMAC (υπερβολικά δημόσια ελλείμματα και χρέος). Ως αποτέλεσμα, η κυβέρνηση κατέφυγε σε κοινοπρακτικές εκδόσεις ομολόγων, δηλαδή σε δάνεια που διαπραγματεύονται με ομάδα τραπεζών ή επενδυτών σε περιφερειακό επίπεδο. Η εξυπηρέτηση αυτών των δανείων είναι πιο δαπανηρή.

Για την αντιμετώπιση του αυξανόμενου δημόσιου χρέους και ελλείμματος, η δημοσιονομική πολιτική για τα έτη 2025 και 2026 στοχεύει στη σταθεροποίηση των δημόσιων δαπανών σε περίπου 600 εκατομμύρια δολάρια ΗΠΑ, προκειμένου να μειωθεί το μερίδιό τους στο ΑΕΠ από 20% το 2024 σε περίπου 16,5% το 2026. Προς τον σκοπό αυτό, η κυβέρνηση επιδιώκει να μειώσει ελαφρώς τις τρέχουσες δαπάνες (μισθούς, επιδοτήσεις, δαπάνες για αγαθά και υπηρεσίες). Οι κεφαλαιουχικές δαπάνες θα συνεχίσουν να χρηματοδοτούνται από ξένες πηγές σε ποσοστό 85%. Παράλληλα, διάφορες μεταρρυθμίσεις αποσκοπούν στην αύξηση των εσόδων: μείωση των απαλλαγών, είσπραξη ληξιπρόθεσμων οφειλών και ενίσχυση των πόρων της φορολογικής διοίκησης. Ο στόχος της κυβέρνησης είναι τολμηρός και αποφασιστικός: επιδιώκει να επιτύχει ισοσκελισμένο προϋπολογισμό το 2026 μέσω μέτρων που θα κατανεμηθούν ομοιόμορφα σε διάστημα δύο ετών. Αυτό θα οδηγήσει το δημόσιο χρέος κάτω από το 50% του ΑΕΠ έως το 2027. Το 53% αυτού του χρέους κατέχεται από εξωτερικούς πιστωτές υπό τη μορφή δανείων ευνοϊκών όρων (57% πολυμερή και 43% διμερή). Οι παλαιές καθυστερήσεις προς διμερείς πιστωτές αντιπροσωπεύουν το 13% του χρέους. Το υπόλοιπο κατέχεται από εγχώριους και περιφερειακούς πιστωτές. Η Ινδία και η Κίνα ξεχωρίζουν για την πρόσφατη άνοδο της σημασίας τους μεταξύ του συνόλου των πιστωτών της χώρας. Παρά το βαρύ φορτίο της εξυπηρέτησης του χρέους που έχει συναφθεί στην περιφερειακή αγορά (33% των δημόσιων εσόδων το 2026) και τον υψηλό κίνδυνο υπερχρέωσης, το χρέος παραμένει ωστόσο βιώσιμο.

Το έλλειμμα του ισοζυγίου τρεχουσών συναλλαγών αναμένεται να μειωθεί απότομα το 2025 και το 2026, χάρη στη βελτίωση του εμπορικού ισοζυγίου —η οποία κατέστη δυνατή χάρη στην άρση των διεθνών κυρώσεων στις εξαγωγές διαμαντιών και στη μείωση του ενεργειακού κόστους— καθώς και στην αύξηση της δημοσιονομικής στήριξης στο πλαίσιο της Διευρυμένης Πιστωτικής Διευκόλυνσης του ΔΝΤ. Το έλλειμμα του ισοζυγίου τρεχουσών συναλλαγών χρηματοδοτείται κυρίως από επιχορηγήσεις για επενδυτικά έργα από πολυμερείς οργανισμούς (ΔΝΤ, Παγκόσμια Τράπεζα) ή διμερείς εταίρους, όπως η Γαλλία. Χρηματοδοτείται οριακά από δάνεια ευνοϊκών όρων και άμεσες επενδύσεις, οι οποίες παρουσιάζουν ελαφρά αύξηση, καθώς και από εμπορικές πιστώσεις.

Οι αρχές επιβεβαιώνουν την παρουσία τους λίγο περισσότερο σε ένα περιβάλλον που παραμένει εξαιρετικά ασταθές

Η Κεντροαφρικανική Δημοκρατία (ΚΑΔ) βρίσκεται σε επισφαλή πολιτική και ασφαλιστική κατάσταση από το ξέσπασμα του εμφυλίου πολέμου το 2013. Η ειρηνευτική συμφωνία που υπογράφηκε το 2019 μεταξύ της κυβέρνησης και διαφόρων ανταρτικών ομάδων δεν έχει εκπληρώσει τις υποσχέσεις της, με τμήματα του εδάφους να παραμένουν υπό τον έλεγχο ένοπλων ομάδων. Ωστόσο, οι διχασμοί εντός της «Συμμαχίας Πατριωτών για την Αλλαγή» (CPC), ενός κινήματος που δημιουργήθηκε από τη συγχώνευση έξι ανταρτικών ομάδων ως αντίδραση στην παράνομη επανεκλογή του Προέδρου Faustin-Archange Touadéra το 2020, καθώς και η ειρηνευτική συμφωνία του Ιουλίου 2025 μεταξύ της κυβέρνησης της Κεντροαφρικανικής Δημοκρατίας και δύο σημαντικών πολιτοφυλακών (που ανήκουν στο CPC), συμβάλλουν στην ενίσχυση του κρατικού ελέγχου επί του εδάφους και, κατά συνέπεια, στην ασφάλεια. Παρ’ όλα αυτά, αρκετές ένοπλες ομάδες εξακολουθούν να δραστηριοποιούνται, γεγονός που τροφοδοτεί τη χρόνια ανασφάλεια σε πολλές περιοχές.

Το νέο Σύνταγμα, που ψηφίστηκε μέσω ενός δημοψηφίσματος το οποίο μποϊκοτάρησαν ευρέως τον Ιούλιο του 2023, παρατείνει τη θητεία του Προέδρου σε επτά έτη, με δυνατότητα ανανέωσης επ’ αόριστον, ανοίγοντας έτσι τον δρόμο για την μακροπρόθεσμη παραμονή του Προέδρου Τουαντέρα στην εξουσία, με την υποστήριξη μισθοφόρων του Africa Corps (πρώην Wagner) υπό ρωσική εποπτεία. Οι τοπικές εκλογές, οι οποίες έχουν αναβληθεί επανειλημμένα λόγω υλικοτεχνικών και οικονομικών δυσκολιών, έχουν προγραμματιστεί να διεξαχθούν στα τέλη του 2025, ταυτόχρονα με τις προεδρικές και βουλευτικές εκλογές, σε ένα κλειστό περιβάλλον όπου η αντιπολίτευση έχει φιμωθεί. Εξακολουθεί να υπάρχει σημαντική αβεβαιότητα ως προς το αν θα πραγματοποιηθούν πράγματι. Εάν πραγματοποιηθούν, το ανακοινωθέν μποϊκοτάζ και η απουσία αξιόπιστων παρατηρητών δημιουργούν φόβους για διαμαρτυρίες μετά τις εκλογές, ακόμη και για επανάληψη της βίας σε ορισμένες περιοχές. Η εκλογική συμμετοχή αναμένεται να παραμείνει πολύ χαμηλή (πιθανώς παρόμοια με το 34% που καταγράφηκε το 2020), γεγονός που αντανακλά τον περιορισμένο έλεγχο της κυβέρνησης σε ορισμένα μέρη της χώρας και τη διαδεδομένη απογοήτευση του κοινού από την εκλογική διαδικασία. Ο αρχηγός του κράτους εδραιώνει επίσης την επιρροή του σε σημαντικά οικονομικά ζητήματα, αναλαμβάνοντας τον έλεγχο της χορήγησης αδειών εξόρυξης.

Σε διεθνές επίπεδο, η Κεντροαφρικανική Δημοκρατία διατηρεί ισχυρούς οικονομικούς και στρατιωτικούς δεσμούς με τη Ρωσία, της οποίας οι πολιτοφυλακές, που είναι μόνιμα παρούσες στη χώρα, εξασφαλίζουν την ασφάλεια του προέδρου και εκπαιδεύουν τον τακτικό στρατό σε αντάλλαγμα για προνομιακή πρόσβαση στους πόρους της χώρας, δηλαδή στα ορυχεία, την ξυλεία και τη γεωργία. Η Μπανγκί προχώρησε μάλιστα ένα βήμα παραπέρα τον Φεβρουάριο του 2024, επιτρέποντας στη Μόσχα να εγκαταστήσει στο έδαφός της την πρώτη στρατιωτική βάση της στην Αφρική, η οποία θα μπορεί να φιλοξενήσει έως και 10.000 στρατιώτες. Ωστόσο, πρόσφατες συζητήσεις με το Africom (Αφρικανική Διοίκηση των Ηνωμένων Πολιτειών) υποδηλώνουν ότι είναι πιθανή μια ελαφρά προσέγγιση με τις ΗΠΑ, με στόχο την ενίσχυση της ασφάλειας στη χώρα. Στο πλαίσιο αυτό, η MINUSCA, η ειρηνευτική αποστολή του ΟΗΕ που βρίσκεται στην Κεντροαφρικανική Δημοκρατία από το 2014, συνεχίζει να λειτουργεί, παρά τις εντάσεις μεταξύ αυτής και της κυβέρνησης, των ρωσικών στρατευμάτων και των τοπικών πληθυσμών. Τον Ιανουάριο του 2025, ένας Γάλλος αξιωματικός έφτασε στο Μπανγκί με σκοπό την αναβίωση της γαλλο-κεντροαφρικανικής στρατιωτικής συνεργασίας, η οποία είχε ανασταλεί από το 2016, με το Παρίσι να επιδιώκει να αντισταθμίσει τη ρωσική επιρροή μέσω της συμμετοχής του στην εκπαίδευση του στρατού. Η Γαλλία επανέλαβε επίσης την οικονομική της στήριξη, καταβάλλοντας 10 εκατομμύρια ευρώ σε βοήθεια τον Νοέμβριο του 2024, την πρώτη επιχορήγηση μετά από τρία χρόνια. Παράλληλα, οι εντάσεις στα σύνορα με το Τσαντ, το οποίο κατηγορείται ότι υποστηρίζει ορισμένες ανταρτικές ομάδες, καθώς και η εισροή προσφύγων από την έναρξη του εμφυλίου πολέμου στο Σουδάν το 2023, περιπλέκουν τη διαχείριση της περιφερειακής ασφάλειας.

Τελευταία ενημέρωση: Ιούλιος 2025