Δημοκρατία του Κιργιζιστάν (Κιργιζιστάν)

Επιβράδυνση της αύξησης των εμβασμάτων των μεταναστών

Η ανάπτυξη ήταν ισχυρή έως το 2025 και υποστηρίχθηκε από την αύξηση των εμβασμάτων των Κιργιζών ομογενών στη Ρωσία. Η ανάπτυξη έχει επιβραδυνθεί σημαντικά φέτος, καθώς οι ροές αυτές ομαλοποιούνται. Ωστόσο, παραμένει ισχυρή, καθώς τα εμβάσματα συνεχίζουν να στηρίζουν την κατανάλωση των νοικοκυριών, ενώ οι επενδύσεις και οι εξαγωγές χρυσού αυξάνονται. Ο τομέας του χρυσού, η παραγωγή του οποίου ανακάμπτει φέτος, παραμένει ένα σημαντικό αλλά ασταθές συστατικό του ΑΕΠ. Το Kumtor, το μεγαλύτερο ορυχείο χρυσού της χώρας (το οποίο παλαιότερα ανήκε στην Centerra Gold και εθνικοποιήθηκε το 2022), αντιπροσώπευε το 46% της συνολικής παραγωγής χρυσού το 2025 και σχεδόν το 8% του ΑΕΠ. Απέφερε περίπου 546 εκατομμύρια δολάρια ΗΠΑ σε φόρους και μερίσματα για το κράτος, ποσό που αντιστοιχεί στο 27% των εσόδων του προϋπολογισμού. Ωστόσο, οι διακυμάνσεις στις τιμές του χρυσού καθιστούν τόσο τις εξαγωγές (35% των συνολικών εξαγωγών το 2025 και 66% το 2026) όσο και τα δημόσια έσοδα εξαιρετικά ευμετάβλητα. Η ανάπτυξη τροφοδοτείται επίσης από την κατασκευαστική δραστηριότητα (+60% σε ετήσια βάση το 1ο τρίμηνο του 2026), ιδίως στον ενεργειακό τομέα, όπως καταδεικνύουν οι υδροηλεκτρικές κασκάδες Suusamyr-Kokomeren (3,3 δισεκατομμύρια δολάρια ΗΠΑ) και Kazarman (6 δισ. δολάρια ΗΠΑ), το έργο του φράγματος Kambarata-1 (4,5 δισ. δολάρια ΗΠΑ) και η θέση σε λειτουργία δεκατριών μικρών υδροηλεκτρικών σταθμών το 2026. Συνεχίζεται επίσης η κατασκευή της σιδηροδρομικής γραμμής Κίνα-Κιργιζιστάν-Ουζμπεκιστάν.

Από την έναρξη του πολέμου στην Ουκρανία το 2022, η ανάπτυξη έχει επίσης υποστηριχθεί από την επέκταση των επανεξαγωγών προς τη Ρωσία, κυρίως κινεζικών εμπορευμάτων αλλά και ευρωπαϊκών προϊόντων. Λόγω της συμμετοχής της στην Ευρασιατική Τελωνειακή Ένωση, αυτές οι ροές δεν καταγράφονται επίσημα από τις αρχές. Με αυτόν τον τρόπο, το Κιργιζιστάν θεωρείται ότι παρακάμπτει τις δυτικές κυρώσεις. Εκτιμάται ότι περίπου το 40% των εισαγωγών (εξαιρουμένων των καυσίμων), που προέρχονται κυρίως από την Κίνα, επανεξάγονται στη Ρωσία, δημιουργώντας άμεση δραστηριότητα (ετικετοποίηση, συναρμολόγηση) και έμμεσα οφέλη (τελωνειακά έσοδα και υπηρεσίες μεταφορών). Ωστόσο, στο πλαίσιο του μηχανισμού κατά της παράκαμψης, η Ευρωπαϊκή Ένωση ενέτεινε τον Απρίλιο του 2026 τους περιορισμούς σε ορισμένα προϊόντα διπλής χρήσης, όπως ο ραδιοεξοπλισμός και οι συσκευές τηλεχειρισμού. Ως εκ τούτου, τα έσοδα που συνδέονται με τις εξαγωγές αναμένεται να μειωθούν, γεγονός που θα συμβάλει στην επιβράδυνση της φετινής χρονιάς.

Η ιδιωτική κατανάλωση παραμένει βασικός μοχλός ανάπτυξης (περίπου +24% το 2025), υποστηριζόμενη από την αύξηση των πραγματικών μισθών (που εκτιμάται σε περίπου 18%), την ταχεία πιστωτική επέκταση (+49% προς τον ιδιωτικό τομέα το 2025) και τις σταθερά υψηλές εισροές εμβασμάτων. Ωστόσο, η κατανάλωση αναμένεται να επιβραδυνθεί φέτος ως αποτέλεσμα των υψηλότερων τιμών της ενέργειας και της αυστηρότερης νομισματικής πολιτικής. Οι εγχώριες τιμές, οι οποίες είναι ιδιαίτερα ευαίσθητες στις εξωτερικές συνθήκες λόγω του μεγάλου μεριδίου των εισαγωγών στο καλάθι των καταναλωτών και της ισχυρής εγχώριας ζήτησης, σημειώνουν άνοδο. Ο πληθωρισμός αναμένεται να παραμείνει σε υψηλά επίπεδα καθ’ όλη τη διάρκεια του 2026 και του 2027. Ως απάντηση, η Εθνική Τράπεζα της Δημοκρατίας του Κιργιζιστάν (NBKR) αύξησε το επιτόκιο πολιτικής της κατά 100 μονάδες βάσης, από 11% σε 12%. Ωστόσο, δεδομένης της περιορισμένης μετάδοσης των επιτοκίων πολιτικής, η κεντρική τράπεζα βασίζεται κυρίως σε αυστηρότερη διαχείριση της ρευστότητας. Ταυτόχρονα, παρά τις σημαντικές παρεμβάσεις στις συναλλαγματικές ισοτιμίες για τη σταθεροποίηση του σόμ, τα διεθνή αποθέματα αυξήθηκαν απότομα χάρη στη συσσώρευση χρυσού και στα κέρδη αποτίμησης, φθάνοντας το ισοδύναμο περίπου επτά μηνών εισαγωγών τον Ιούλιο του 2026.

Η αύξηση των δαπανών και η μείωση των εσόδων από το χρυσό διευρύνουν τις ανισορροπίες

Το δημοσιονομικό ισοζύγιο αναμένεται να επιστρέψει σε έλλειμμα φέτος λόγω των χαμηλότερων εσόδων από τον χρυσό, της επιτάχυνσης των επενδυτικών δαπανών (35% των δημόσιων δαπανών) και των αυξήσεων των μισθών. Οι μισθολογικές αναπροσαρμογές έχουν φθάσει έως και το 50% για ορισμένα επαγγέλματα, μεταξύ των οποίων εκπαιδευτικοί, γιατροί και δημόσιοι υπάλληλοι, γεγονός που έχει ωθήσει τις μισθολογικές δαπάνες στο 37% των συνολικών δαπανών. Παρά τη σχετικά χαμηλή φορολογική επιβάρυνση, η χώρα εξακολουθεί να αντιμετωπίζει μια πολύ εκτεταμένη άτυπη οικονομία, η οποία εκτιμάται στο 19% του ΑΕΠ και απασχολεί το 65% του εργατικού δυναμικού. Η δημιουργία ενός επίσημου συστήματος είναι απαραίτητη για τη διεύρυνση της φορολογικής βάσης, αν και τα φορολογικά έσοδα ανήλθαν ήδη σε περίπου 22% του ΑΕΠ το 2025.

Το εμπορικό ισοζύγιο παρουσιάζει μεγάλο έλλειμμα, το οποίο επιβαρύνει το ισοζύγιο τρεχουσών συναλλαγών και αντανακλά την περιορισμένη διαφοροποίηση της οικονομίας. Το Κιργιζιστάν εξάγει κυρίως χρυσό, πολύτιμους λίθους και προϊόντα διύλισης πετρελαίου. Οι εξαγωγές χρυσού μειώθηκαν απότομα το 2025, ενώ δεν καταγράφηκαν εξαγωγές χρυσού μεταξύ Νοεμβρίου 2025 και Μαΐου 2026. Η αύξηση των εξαγωγών περιορίζεται από τη γεωγραφική θέση της χώρας ως μεσόγειου κράτους και το ορεινό ανάγλυφο του εδάφους της. Ταυτόχρονα, το Κιργιζιστάν εξακολουθεί να εξαρτάται σε μεγάλο βαθμό από τις εισαγωγές βιομηχανικών προϊόντων, τα οποία αντιπροσωπεύουν σχεδόν το 70% των συνολικών εισαγωγών, ιδίως μηχανήματα, οχήματα και καταναλωτικά αγαθά που προέρχονται κυρίως από την Κίνα, καθώς και προϊόντα πετρελαίου που εισάγονται από τη Ρωσία, το Καζακστάν και το Ουζμπεκιστάν. Οι εισαγωγές αναμένεται να αυξηθούν με μέτριο ρυθμό τόσο το 2026 όσο και το 2027. Το ισοζύγιο υπηρεσιών πιθανότατα θα παραμείνει ελαφρώς αρνητικό, καθώς τα έσοδα από τον τουρισμό, τις μεταφορές και το περιφερειακό εμπόριο αντισταθμίζουν μόνο εν μέρει τις πληρωμές για υπηρεσίες από το εξωτερικό. Τα εμβάσματα από ομογενείς αυξήθηκαν κατά 16% το 2025, εν μέρει χάρη στην ανατίμηση του ρουβλίου. Το έλλειμμα του ισοζυγίου τρεχουσών συναλλαγών χρηματοδοτείται μέσω εξωτερικού δανεισμού, εμπορικών πιστώσεων και θεσμικής χρηματοδότησης, ενώ οι άμεσες ξένες επενδύσεις παραμένουν σε χαμηλά επίπεδα, γύρω στο 1,5% του ΑΕΠ. Τέλος, παρά τις σημαντικές πωλήσεις δολαρίων ΗΠΑ για τη στήριξη του σόμ, τα συναλλαγματικά αποθέματα αυξήθηκαν σημαντικά μέσω της συσσώρευσης χρυσού και της ανατίμησης της τιμής του, φτάνοντας να καλύπτουν περίπου επτά μήνες εισαγωγών τον Ιούλιο του 2026. Η επιμονή των δημοσιονομικών και εξωτερικών ελλειμμάτων έχει ως αποτέλεσμα την αύξηση του χρέους. Ένα δύσκολο επιχειρηματικό περιβάλλον περιορίζει τις εισροές άμεσων ξένων επενδύσεων, οι οποίες αποτελούνται κυρίως από κινεζικές και ρωσικές επενδύσεις ή έργα που εστιάζονται στον τομέα του χρυσού.

Το εγχώριο χρέος, το οποίο αντιπροσωπεύει το 40% του συνολικού δημόσιου χρέους, αυξήθηκε από το 11% του ΑΕΠ στο 16% μεταξύ του 2024 και του 2025 μέσω της έκδοσης τίτλων σε τοπικό νόμισμα που αγοράστηκαν από εγχώριες εμπορικές τράπεζες. Εν τω μεταξύ, η χώρα εξέδωσε το πρώτο της κρατικό ευρωομόλογο το 2025 (700 εκατομμύρια δολάρια ΗΠΑ), το οποίο ακολούθησε ένα ευρωομόλογο ύψους 300 εκατομμυρίων δολαρίων ΗΠΑ που εκδόθηκε από την κρατική τράπεζα Eldik Bank. Η χρηματοδότηση προέρχεται κατά κύριο λόγο από το εξωτερικό. Το εξωτερικό δημόσιο χρέος αποτελείται κυρίως από πολυμερή δάνεια με ευνοϊκούς όρους (το 34% των οποίων κατέχει η Ασιατική Τράπεζα Ανάπτυξης) και διμερή δάνεια. Οι Κινέζοι πιστωτές κατέχουν το 28% του συνολικού εξωτερικού χρέους. Το κόστος εξυπηρέτησης του χρέους αυξάνεται και αντιπροσώπευε περίπου το 12% των δημόσιων εσόδων το 2025.

Ενίσχυση της προεδρικής εξουσίας και συνεχιζόμενη εξάρτηση από τη Ρωσία και την Κίνα

Στις αρχές της δεκαετίας του 2000, το Κιργιζιστάν παρουσιάζονταν συχνά ως το δημοκρατικό πρότυπο της περιοχής. Ωστόσο, η διαδοχή επαναστατικών επεισοδίων το 2005, το 2010 και το 2020 αντανακλά τη διαρκή δυσαρέσκεια του κοινού έναντι των επαναλαμβανόμενων αυταρχικών τάσεων. Το 2020, ο Πρόεδρος Σοορόνμπαϊ Τζινμπέκοφ παραιτήθηκε υπό την πίεση διαδηλώσεων που διαμαρτύρονταν για τα φερόμενα ως νοθευμένα αποτελέσματα των κοινοβουλευτικών εκλογών. Στη συνέχεια, ο Σαντίρ Τζαπάροφ κέρδισε τις προεδρικές εκλογές που διεξήχθησαν τον Ιανουάριο του 2021. Τον Απρίλιο του 2021, τροποποίησε το Σύνταγμα προκειμένου να ενισχύσει τις προεδρικές εξουσίες εις βάρος του Κοινοβουλίου και να επιτρέψει στον πρόεδρο να επιδιώξει επανεκλογή, αντικαθιστώντας την προηγούμενη ενιαία εξαετή θητεία με δύο πιθανές πενταετείς θητείες. Έκτοτε, επιδιώκει να εδραιώσει τον έλεγχό του επί της πολιτικής ζωής, θεσπίζοντας νομοθεσία που περιορίζει την ελευθερία των μέσων ενημέρωσης και καταδιώκοντας ακτιβιστές της αντιπολίτευσης και δημοσιογράφους. Οι πρόωρες κοινοβουλευτικές εκλογές της 30ής Νοεμβρίου 2025 χαρακτηρίστηκαν από εκλογική συμμετοχή μόλις 36% και από την απουσία οποιασδήποτε ουσιαστικής αντιπολίτευσης, με αποτέλεσμα μια συντριπτική νίκη των υποψηφίων που υποστηρίζουν τον πρόεδρο, οι οποίοι εξασφάλισαν 83 από τις 90 έδρες. Ο Τζαπάροφ αναμένεται ευρέως να κερδίσει τις προεδρικές εκλογές του Ιανουαρίου 2027, μετά την απόσυρση του μακροχρόνιου συμμάχου του Καμτσίμπεκ Τασίεφ, ο οποίος καταδικάστηκε για απόπειρα πραξικοπήματος.

Το Κιργιζιστάν ανήκει σε τρεις σημαντικές περιφερειακές οργανώσεις: την Ευρασιατική Οικονομική Ένωση (EAEU), τον Οργανισμό της Συνθήκης Συλλογικής Ασφάλειας (CSTO) υπό τη ηγεσία της Ρωσίας και τον Οργανισμό Συνεργασίας της Σαγκάης (SCO), έναν οργανισμό οικονομίας και ασφάλειας στον οποίο η Κίνα και η Ρωσία διαδραματίζουν κυρίαρχο ρόλο. Η συμμετοχή σε αυτούς τους οργανισμούς αντανακλά τους στενούς δεσμούς της χώρας τόσο με το Πεκίνο όσο και με τη Μόσχα. Ως πρώην σοβιετική δημοκρατία, το Κιργιζιστάν εξακολουθεί να εξαρτάται σε μεγάλο βαθμό από τη Ρωσία όσον αφορά τα εμβάσματα και τον εφοδιασμό με καύσιμα. Η Ρωσία διατηρεί επίσης σημαντική πολιτιστική και στρατιωτική επιρροή μέσω της αεροπορικής βάσης της κοντά στο Μπισκέκ και της επιμονής της στη διατήρηση του καθεστώτος της ρωσικής γλώσσας. Ταυτόχρονα, η συνεργασία με την Κίνα συνεχίζει να εμβαθύνεται μέσω πρωτοβουλιών που αποσκοπούν στην ενίσχυση της συνδεσιμότητας και του εμπορίου, αυξάνοντας έτσι την οικονομική και πολιτική εξάρτηση του Κιργιζιστάν. Τον Δεκέμβριο του 2025, το σιδηροδρομικό έργο Κίνας-Κιργιζιστάν-Ουζμπεκιστάν, ένας εμβληματικός διάδρομος της Πρωτοβουλίας «Μια Ζώνη, Ένας Δρόμος», έφτασε σε ένα σημαντικό ορόσημο με την υπογραφή συμφωνίας χρηματοδότησης ύψους 2,3 δισεκατομμυρίων δολαρίων ΗΠΑ, η οποία αποτελεί μέρος του συνολικού κόστους του έργου που εκτιμάται σε 4,7 δισεκατομμύρια δολάρια ΗΠΑ.

Αντίθετα, οι σχέσεις με τις δυτικές χώρες είναι συγκριτικά πιο ψυχρές. Η Ευρωπαϊκή Ένωση είχε επιδιώξει να ενισχύσει τους δεσμούς με το Μπισκέκ μέσω της Συμφωνίας Ενισχυμένης Εταιρικής Σχέσης και Συνεργασίας (EPCA) που υπογράφηκε το 2024. Ωστόσο, στο πλαίσιο ενός νέου πακέτου κυρώσεων κατά της Ρωσίας, η ΕΕ εφάρμοσε μέτρα που επηρεάζουν άμεσα οντότητες του Κιργιζιστάν, στοχεύοντας μια τράπεζα του Κιργιζιστάν, πλατφόρμες κρυπτονομισμάτων και αρκετές εταιρείες που εικάζεται ότι διευκολύνουν την παράκαμψη των κυρώσεων. Τέλος, το Κιργιζιστάν διατηρεί στενές οικονομικές σχέσεις με το Καζακστάν και το Ουζμπεκιστάν, τα οποία φιλοξενούν μετανάστες εργαζόμενους από το Κιργιζιστάν και έχουν καταστεί σημαντικοί προμηθευτές καυσίμων. Οι σχέσεις με το Τατζικιστάν ήταν ιστορικά πιο τεταμένες λόγω των επαναλαμβανόμενων συνοριακών διαφορών στην κοιλάδα της Φεργκάνα. Ωστόσο, μια συμφωνία που υπογράφηκε τον Μάρτιο του 2025 αναμένεται να προσφέρει μια οριστική λύση στην οριοθέτηση των κοινών συνόρων των δύο χωρών.

Τελευταία ενημέρωση: Αύγουστος 2026