Αζερμπαϊτζάν

Η μείωση των εσόδων από υδρογονάνθρακες επιβραδύνει την ανάπτυξη

Το 2025, η ανάπτυξη θα συνεχίσει να τροφοδοτείται σε μεγάλο βαθμό από τις εξαγωγές υδρογονανθράκων (πετρέλαιο και φυσικό αέριο), με την τάση αυτή να συνεχίζεται και το 2026. Ωστόσο, η ανάπτυξη θα επιβραδυνθεί λόγω της πτώσης των τιμών του πετρελαίου και της αύξησης των ευρωπαϊκών αγορών φυσικού αερίου από τις ΗΠΑ. Η Ευρωπαϊκή Ένωση έχει δεσμευτεί να αγοράσει αμερικανική ενέργεια αξίας 750 δισεκατομμυρίων δολαρίων κατά τα επόμενα τρία έτη (2026–2028). Επιπλέον, η παραγωγή πετρελαίου παρουσιάζει πτωτική τάση από το 2010 (-5,0% σε ετήσια βάση το πρώτο εξάμηνο του 2025) λόγω της εξάντλησης των κοιτασμάτων που βρίσκονται στη νότια Κασπία Θάλασσα. Παρ’ όλα αυτά, η έναρξη της παραγωγής από μια νέα υπεράκτια πλατφόρμα πετρελαίου τον Απρίλιο του 2025, σε συνδυασμό με την αύξηση της παραγωγής φυσικού αερίου, θα ανακόψει προσωρινά την επιβράδυνση της ανάπτυξης που προκαλείται από τη διαρθρωτική μείωση της παραγωγής πετρελαίου.

Εκτός του τομέα του πετρελαίου και του φυσικού αερίου, το εμπόριο κατά μήκος του «Μεσαίου Διαδρόμου» που συνδέει την Κίνα με την Ευρώπη —μέσω του Αζερμπαϊτζάν, της Γεωργίας και της Τουρκίας— αναμένεται να δώσει ώθηση στις υπηρεσίες μεταφορών και εφοδιαστικής. Ταυτόχρονα, οι ρωσικές εισβολές με πτήσεις μη επανδρωμένων αεροσκαφών πάνω από ευρωπαϊκό έδαφος τον Σεπτέμβριο του 2025 (κυρίως στην Πολωνία, την Εσθονία και τη Ρουμανία) είναι πιθανό να περιορίσουν τη χρήση του Βόρειου Διαδρόμου, ο οποίος διέρχεται από τη Ρωσία. Η κατάσταση αυτή αναμένεται να τονώσει την ανάπτυξη του Μεσαίου Διαδρόμου και να συνεχίσει να αυξάνει τον όγκο των εμπορευμάτων που διακινούνται μέσω αυτής της στρατηγικής διαδρομής το 2026.

Η ανθεκτικότητα της εγχώριας ζήτησης θα στηρίξει για άλλη μια φορά την οικονομική δραστηριότητα. Η αύξηση των μισθών και των κοινωνικών δαπανών, σε συνδυασμό με τον πληθωρισμό που διατηρείται ελαφρώς κάτω από το ανώτερο όριο του στόχου, θα στηρίξει την ισχυρή ιδιωτική κατανάλωση. Αν και η κυβέρνηση στηρίζει τη γεωργία μέσω επιδοτήσεων και φορολογικών απαλλαγών, η παραγωγικότητα του τομέα παραμένει χαμηλή – αντιπροσωπεύοντας το 10% του ΑΕΠ, αλλά αποτελώντας το ένα τρίτο του εισοδήματος των νοικοκυριών – κυρίως λόγω της ανεπαρκούς επένδυσης και της υποβάθμισης των φυσικών πόρων. Τον Ιούλιο του 2025, το Κοινοβούλιο ενέκρινε τη λειτουργία καζίνο σε τεχνητά νησιά στη Κασπία Θάλασσα κοντά στο Μπακού, γνωστά ως «Χαζάροι». Αυτό θα ενισχύσει τον τουρισμό και τις ευκαιρίες απασχόλησης το 2026 (το ποσοστό ανεργίας ανήλθε στο 5,6% το 2ο τρίμηνο του 2025) εν μέσω χαμηλού κόστους εργασίας. Παράλληλα, οι δημόσιες επενδύσεις στην περιοχή του Ναγκόρνο-Καραμπάχ αναμένεται επίσης να συνεχίσουν να στηρίζουν την ανάπτυξη, αν και σε πιο συγκρατημένο επίπεδο σε σχέση με το 2024.

Μείωση των εσόδων λόγω των αμυντικών δαπανών

Το δημόσιο έλλειμμα αναμένεται να παραμείνει χαμηλό το 2025–2026, αλλά είναι πιθανό να επιδεινωθεί ελαφρώς λόγω της μείωσης των εσόδων από το πετρέλαιο, η οποία δεν θα αντισταθμιστεί πλήρως από την αύξηση των εσόδων από το φυσικό αέριο. Το πετρέλαιο και το φυσικό αέριο αντιπροσωπεύουν συνολικά περίπου το 60% των εσόδων του προϋπολογισμού. Η συνεχής αύξηση των δαπανών για την άμυνα και την ασφάλεια —που αντιπροσωπεύουν το 20% του συνολικού προϋπολογισμού— θα επιβαρύνει επίσης τα δημόσια οικονομικά, ενώ οι επενδύσεις στην υγεία και την εκπαίδευση θα συνεχίσουν να αυξάνονται. Για την κάλυψη αυτών των χρηματοδοτικών αναγκών, η κυβέρνηση θα συνεχίσει να στηρίζεται σε μεγάλο βαθμό στο κρατικό επενδυτικό ταμείο SOFAZ, του οποίου τα περιουσιακά στοιχεία υπερβαίνουν το 50% του ΑΕΠ, γεγονός που εξασφαλίζει άνετο δημοσιονομικό περιθώριο. Ως αποτέλεσμα, ο δείκτης δημόσιου χρέους παραμένει χαμηλός, περιορίζοντας έτσι τον δημοσιονομικό κίνδυνο. Παράλληλα, η διεύρυνση της φορολογικής βάσης εκτός του τομέα των υδρογονανθράκων, η οποία οφείλεται στην ανάπτυξη του τουρισμού, της εφοδιαστικής και των υπηρεσιών —τα έσοδα των οποίων τριπλασιάστηκαν μεταξύ του 2024 και του 2025—, θα συμβάλει στη μερική μείωση της εξάρτησης από τον ενεργειακό τομέα.

Στο εξωτερικό μέτωπο, το εμπορικό ισοζύγιο θα παραμείνει σε μεγάλο βαθμό πλεονασματικό λόγω του μεριδίου των εξαγωγών υδρογονανθράκων. Ωστόσο, το εμπορικό ισοζύγιο εκτός του τομέα των υδρογονανθράκων θα παραμείνει σε βαθύ έλλειμμα, αντανακλώντας τη χαμηλή ανταγωνιστικότητα της εγχώριας βιομηχανίας και την εξάρτηση από τις εισαγωγές βιομηχανικών προϊόντων. Το εμπορικό πλεόνασμα αναμένεται να μειωθεί σταδιακά, παράλληλα με τη μείωση των τιμών της ενέργειας και την επιβράδυνση της ευρωπαϊκής ζήτησης για φυσικό αέριο. Παρά την ορισμένη διαφοροποίηση, οι εξαγωγές εκτός του τομέα των υδρογονανθράκων θα συνεχίσουν να είναι πολύ περιορισμένες και ενδέχεται να επηρεαστούν αρνητικά από τους νέους δασμούς των ΗΠΑ· για παράδειγμα, το αλουμίνιο φορολογείται πλέον με συντελεστή 50%, σε σύγκριση με το συνήθη 10%.

Εδραίωση της απόλυτης προεδρικής εξουσίας μέσω της νίκης επί της Αρμενίας

Το καθεστώς θα παραμείνει έντονα συγκεντρωτικό γύρω από τον Πρόεδρο Ιλχάμ Αλίεφ, ο οποίος βρίσκεται στην εξουσία από το 2003. Η επανεκλογή του τον Φεβρουάριο του 2024 (με 92% των ψήφων) και η ταχεία στρατιωτική νίκη στο Ναγκόρνο-Καραμπάχ το 2023 έχουν ενισχύσει περαιτέρω τη νομιμότητά του. Η εκτελεστική εξουσία ασκεί όλους τους πολιτικούς μοχλούς, ενώ το Κοινοβούλιο διαδραματίζει δευτερεύοντα ρόλο: στις πρόωρες βουλευτικές εκλογές του Σεπτεμβρίου 2024, το προεδρικό κόμμα «Νέο Αζερμπαϊτζάν» κέρδισε 68 από τις 125 έδρες. Η πλειοψηφία ενισχύθηκε από ανεξάρτητους βουλευτές πιστούς στο καθεστώς. Η εκλογική συμμετοχή, που ήταν κάτω του 40%, αντανακλούσε την απογοήτευση των πολιτών, η οποία επιδεινώθηκε από το μποϊκοτάζ της αντιπολίτευσης (APFP). Η κατάργηση των περιορισμών στη θητεία του Προέδρου και η αδυναμία των θεσμών παγιδεύουν το πολιτικό σύστημα και αποθαρρύνουν τις μεταρρυθμίσεις. Η σταθερότητα του καθεστώτος βασίζεται όχι μόνο στα έσοδα από την ενέργεια, αλλά και στην ενσωμάτωση του Ναγκόρνο-Καραμπάχ, το οποίο έχει καταστεί συμβολικός πυλώνας της προεδρικής εξουσίας. Η κυβέρνηση σχεδιάζει να επανεγκαταστήσει 150.000 άτομα στην περιοχή έως το 2027, σε σύγκριση με μόλις 5.400 το 2024, μέσω οικονομικών κινήτρων και επενδύσεων σε υποδομές. Αυτό το τεράστιο έργο λειτουργεί τόσο ως πολιτικό εργαλείο όσο και ως μηχανισμός αναδιανομής που ενισχύει τη νομιμότητα του καθεστώτος.

Η ενσωμάτωση του Ναγκόρνο-Καραμπάχ έχει επίσης γεωπολιτικές επιπτώσεις. Η προκαταρκτική ειρηνευτική συνθήκη που υπογράφηκε με την Αρμενία τον Αύγουστο του 2025 υπό τη μεσολάβηση των ΗΠΑ άνοιξε τον δρόμο για τη δημιουργία του διαδρόμου Zangezur TRIPP (Trump Route for International Peace and Prosperity), ο οποίος τελεί υπό τη διαχείριση των Ηνωμένων Πολιτειών. Η διαδρομή θα συνδέει το Αζερμπαϊτζάν με την εξκλάβη του, το Ναχτσίβαν. Ο διάδρομος αυτός —ο οποίος συνδυάζει οδικές, σιδηροδρομικές, τηλεπικοινωνιακές και ενεργειακές υποδομές— θα ενισχύσει τον ρόλο της χώρας ως στρατηγικού κόμβου μεταξύ Ευρώπης και Ασίας. Εν τω μεταξύ, η κυβέρνηση συνεχίζει την πολυδιάστατη διπλωματική της πολιτική με στόχο την εμβάθυνση των ενεργειακών δεσμών με την ΕΕ, την ενίσχυση των εταιρικών σχέσεων με την Ουάσιγκτον και το Ισραήλ, την επέκταση της συνεργασίας με την Κίνα μέσω έργων στο πλαίσιο της Πρωτοβουλίας «Μια Ζώνη, Ένας Δρόμος» και κοινοπραξιών στους τομείς των ανανεώσιμων πηγών ενέργειας και των μεταφορών, καθώς και την ενίσχυση της οικονομικής συνεργασίας με τα Ηνωμένα Αραβικά Εμιράτα. Αντίθετα, οι σχέσεις με τη Μόσχα επιδεινώνονται, ιδίως μετά την καταστροφή ενός αεροσκάφους του Αζερμπαϊτζάν από ρωσικό πύραυλο πάνω από το Καζακστάν τον Δεκέμβριο του 2024, καθώς και τις ρωσικές επιθέσεις που έπληξαν μια υποδομή φυσικού αερίου της SOCAR στην Ουκρανία. Η συμμαχία με την Άγκυρα παραμένει κρίσιμη τόσο σε στρατιωτικό όσο και σε περιφερειακό επίπεδο, ενώ οι αυξανόμενες εντάσεις με τη Ρωσία ενδέχεται να αποτελέσουν όλο και μεγαλύτερο λόγο ανησυχίας.

Τελευταία ενημέρωση: Οκτώβριος 2025