Μολδαβία (Δημοκρατία της)

Ανάκαμψη της οικονομικής ανάπτυξης μετά από χρόνια εξωτερικών κλυδωνισμών

Η οικονομία της Μολδαβίας ανακάμπτει σταδιακά μετά από αρκετά χρόνια διαδοχικών κλυδωνισμών που προκλήθηκαν από τον πόλεμο στην Ουκρανία, τις διαταραχές στον ενεργειακό τομέα και την ξηρασία. Μετά από ανάπτυξη σχεδόν μηδενική το 2024, η οικονομική δραστηριότητα αναμένεται να ενισχυθεί την περίοδο 2025-2026, υποστηριζόμενη από την ανάκαμψη της εγχώριας ζήτησης, της γεωργικής παραγωγής (η οποία ανακάμπτει μετά από μειώσεις που προκλήθηκαν από τις καιρικές συνθήκες) και τη συνεχιζόμενη στήριξη της ΕΕ. Οι υπηρεσίες ΤΠΕ και άλλοι τομείς υπηρεσιών (ιδίως οι οδικές μεταφορές) θα παραμείνουν βασικοί μοχλοί ανάπτυξης, επωφελούμενοι από την ισχυρή εξωτερική ζήτηση, ενώ η βιομηχανική παραγωγή αναμένεται να ανακάμψει σταδιακά, καθώς βελτιώνονται η εφοδιαστική αλυσίδα των εξαγωγών και η εμπιστοσύνη των επενδυτών. Ο Μηχανισμός Μεταρρυθμίσεων και Ανάπτυξης της ΕΕ θα τονώσει τις δημόσιες επενδύσεις, ενώ η συνεχιζόμενη αύξηση των πραγματικών μισθών, η ανάκαμψη στην αγορά εργασίας, οι αυξήσεις των δημόσιων και των κατώτατων μισθών, καθώς και τα υψηλά εμβάσματα από την ΕΕ θα στηρίξουν την κατανάλωση των νοικοκυριών. Ο πληθωρισμός, ο οποίος κορυφώθηκε πάνω από το 28% το 2022, έχει μειωθεί απότομα και προβλέπεται να επανέλθει κοντά στον στόχο του 5% της Εθνικής Τράπεζας της Μολδαβίας (NBM) έως το 2026, μετά από μια κρίση στον ενεργειακό εφοδιασμό στις αρχές του 2025, λόγω της διακοπής της διαμετακόμισης ρωσικού φυσικού αερίου μέσω της Ουκρανίας, η οποία ενίσχυσε τις πληθωριστικές πιέσεις. Μια περαιτέρω μείωση των τιμών των τροφίμων και της ρυθμιζόμενης ενέργειας αναμένεται να συμβάλει στη διατήρηση της πτωτικής τάσης.

Σχετικά ανθεκτικοί δημόσιοι λογαριασμοί που αντιμετωπίζουν υψηλή εξωτερική εξάρτηση

Οι δημοσιονομικές συνθήκες παραμένουν δύσκολες. Αν και το έλλειμμα περιορίστηκε στο 3,9% το 2024, αναμένεται να διευρυνθεί το 2026 λόγω των υψηλότερων μισθών στον δημόσιο τομέα, των μέτρων στήριξης στον τομέα της ενέργειας και των επενδυτικών αναγκών που συνδέονται με τον Μηχανισμό Μεταρρυθμίσεων και Ανάπτυξης που υποστηρίζεται από την ΕΕ. Οι δημοσιονομικές προοπτικές της Μολδαβίας εξαρτώνται σε μεγάλο βαθμό από τη συνεχιζόμενη στήριξη του ΔΝΤ, της ΕΕ και της Παγκόσμιας Τράπεζας, η οποία καλύπτει επί του παρόντος μεγάλο μέρος των χρηματοδοτικών αναγκών της χώρας. Τα προγράμματα της Διευρυμένης Πιστωτικής Διευκόλυνσης (Extended Credit Facility) και της Διευρυμένης Διευκόλυνσης Ταμείου (Extended Fund Facility) του ΔΝΤ (συνολικού ύψους 790 εκατομμυρίων δολαρίων ΗΠΑ για την περίοδο 2021-2025, τα οποία συμπληρώνονται από τη Διευκόλυνση Ανθεκτικότητας και Βιωσιμότητας ύψους 173 εκατομμυρίων δολαρίων ΗΠΑ) έχουν διαδραματίσει καθοριστικό ρόλο στην κάλυψη των χρηματοδοτικών αναγκών, παρά τη μεταβλητότητα των αγορών. Το δημόσιο χρέος παραμένει σε μέτρια επίπεδα, αλλά θα αυξηθεί σταδιακά εάν δεν επιτευχθεί βιώσιμη δημοσιονομική εξυγίανση. Το χρέος, το 59% του οποίου είναι εξωτερικό, είναι κυρίως μακροπρόθεσμο και με ευνοϊκούς όρους – πάνω από το 80% του εξωτερικού δημόσιου χρέους οφείλεται σε διεθνείς οργανισμούς, γεγονός που επιτρέπει στο κόστος εξυπηρέτησης του χρέους να παραμένει διαχειρίσιμο. Λόγω του επίμονου ελλείμματος, το χρέος παρουσιάζει ανοδική τάση. Η Μολδαβία παρουσιάζει μέτριο κίνδυνο υπερχρέωσης, δεδομένου του ευνοϊκού προφίλ του (εξωτερικού) χρέους και της αναμενόμενης ανάκαμψης της ανάπτυξης.

Η Μολδαβία αντιμετωπίζει σημαντικές εξωτερικές ευπάθειες. Ο συνεχιζόμενος πόλεμος στην Ουκρανία επηρεάζει αρνητικά την εμπιστοσύνη των επενδυτών. Επιπλέον, το έλλειμμα του ισοζυγίου τρεχουσών συναλλαγών (CA) παραμένει διαρθρωτικά υψηλό λόγω της περιορισμένης εξαγωγικής βάσης και της μεγάλης εξάρτησης από τις εισαγωγές, ιδίως όσον αφορά τα ενεργειακά προϊόντα και τον εξοπλισμό. Το έλλειμμα αυτό διευρύνθηκε στο 16% του ΑΕΠ το 2024 και αναμένεται να αυξηθεί περαιτέρω κατά την περίοδο 2025-2026. Οι εγχώριες εξαγωγές αναμένεται να ανακάμψουν σημαντικά παράλληλα με την αγροτική παραγωγή, αλλά η ανάκαμψη αυτή θα αντισταθμιστεί από την αύξηση των εισαγωγών επενδυτικών αγαθών και τη μείωση των επανεξαγωγών καυσίμων και αγαθών προς την Ουκρανία, η οποία ξεκίνησε στα τέλη του 2024 λόγω προβλημάτων εφοδιαστικής. Ωστόσο, οι καθαρές εξαγωγές αναμένεται να αποτελέσουν μικρότερο εμπόδιο. Το εμπορικό έλλειμμα, το οποίο είναι διαρθρωτικά πολύ μεγάλο, υπερβαίνοντας το 30% του ΑΕΠ, εξακολουθεί να αποτελεί τον κύριο παράγοντα της ανισορροπίας του ισοζυγίου τρεχουσών συναλλαγών. Ωστόσο, οι εξαγωγές υπηρεσιών, ιδίως των υπηρεσιών πληροφορικής, και οι εισροές εμβασμάτων (περίπου 10% του ΑΕΠ) παρέχουν μια κρίσιμη αντιστάθμιση. Το λέου λειτουργεί στο πλαίσιο ενός συστήματος ελεγχόμενης κυμαινόμενης ισοτιμίας και έχει παραμείνει γενικά σταθερό, με περιορισμένες παρεμβάσεις από την Εθνική Τράπεζα της Μολδαβίας (NBM). Εξακολουθεί να υφίσταται ευπάθεια σε νέες ενεργειακές κρίσεις, ιδίως όσον αφορά την παροχή ηλεκτρικής ενέργειας από την Υπερδνειστερία, αν και η Μολδαβία έχει σημειώσει αξιοσημείωτη πρόοδο στη διαφοροποίηση των εισαγωγών φυσικού αερίου και ηλεκτρικής ενέργειας μέσω της Ρουμανίας και του συστήματος της ΕΕ.

Σταθερός χρηματοπιστωτικός τομέας, αλλά χαμηλή χρηματοπιστωτική δραστηριότητα

Ο χρηματοπιστωτικός τομέας της Μολδαβίας είναι σχετικά ισχυρός και έχει λειτουργήσει ως σταθεροποιητικός παράγοντας. Οι τράπεζες είναι καλά κεφαλαιοποιημένες – ο δείκτης κεφαλαιακής επάρκειας των τραπεζών ήταν 26% το 2025 –, κερδοφόρες και ρευστές χάρη στους αυστηρότερους κανονισμούς, τις διαγραφές δανείων και τις συντηρητικές πρακτικές χορήγησης δανείων. Οι τράπεζες επενδύουν σε μεγάλο βαθμό σε κρατικά χρεόγραφα και χρηματοοικονομικά μέσα υψηλής πιστοληπτικής ικανότητας. Παρά την ανθεκτικότητα αυτή, τα δάνεια προς τον ιδιωτικό τομέα ανακάμπτουν μόνο σταδιακά από την ύφεση. Ο συνολικός δείκτης δανείων προς ΑΕΠ παραμένει πολύ χαμηλός (24% το 2024), υποδηλώνοντας ότι πολλές επιχειρήσεις και καταναλωτές δεν έχουν πρόσβαση σε τραπεζική πίστωση. Αυτό οφείλεται εν μέρει σε διαρθρωτικούς παράγοντες – οι μικρές επιχειρήσεις προτιμούν να αναζητούν άτυπη χρηματοδότηση και οι τράπεζες έχουν περιορισμένη παρουσία στις αγροτικές περιοχές – και εν μέρει στην αποστροφή των τραπεζών έναντι του κινδύνου. Επιπλέον, ο μη τραπεζικός χρηματοπιστωτικός τομέας είναι υποανάπτυκτος. Ο ασφαλιστικός τομέας είναι ευάλωτος και η δραστηριότητα στις κεφαλαιαγορές είναι αδύναμη, με αποτέλεσμα την ανεπαρκή διαφοροποίηση των πηγών χρηματοδότησης.

Ιδιαίτερα πολωμένο πολιτικό τοπίο

Από πολιτική άποψη, το προφίλ κινδύνου της Μολδαβίας διαμορφώνεται από τις περιφερειακές γεωπολιτικές εντάσεις (ο πόλεμος της Ρωσίας κατά της Ουκρανίας), την πόλωση και τη θεσμική ευπάθεια. Το φιλοευρωπαϊκό Κόμμα Δράσης και Αλληλεγγύης (PAS) της Προέδρου Μάια Σάντου ελέγχει τόσο την προεδρία όσο και, μετά τις εκλογές του 2025, την απόλυτη πλειοψηφία στο κοινοβούλιο (περίπου 50% των ψήφων και 55 από τις 101 έδρες), γεγονός που του επιτρέπει να προωθήσει ένα φιλόδοξο πρόγραμμα μεταρρυθμίσεων και ένταξης στην ΕΕ. Ταυτόχρονα, το πολιτικό τοπίο παραμένει έντονα πολωμένο: μια κατακερματισμένη αλλά θορυβώδης φιλορωσική αντιπολίτευση, με ρίζες στο σοσιαλιστικό περιβάλλον και σε νεότερες λαϊκιστικές συμμαχίες, συνεχίζει να αμφισβητεί την κυβερνητική πολιτική, ιδίως στις φτωχότερες και πιο συντηρητικές περιοχές, καθώς και στην αυτόνομη περιοχή της Γκαουγκάζια, όπου οι φιλορωσικές δυνάμεις κέρδισαν πάνω από το 80% των ψήφων, σε σύγκριση με μόλις περίπου 3% για το PAS. Οι πρόσφατες εκλογικές αναμετρήσεις περιλάμβαναν ένα δημοψήφισμα για την επικύρωση της ευρωπαϊκής πορείας, το οποίο εγκρίθηκε με μικρή πλειοψηφία 50,4%, αφού έλαβε ισχυρή υποστήριξη από τους αστικούς ψηφοφόρους και τη διασπορά, αλλά απορρίφθηκε στη Γκαουγκαζία και σε τμήματα του βορρά, γεγονός που υπογραμμίζει το βαθμό της κοινωνικής διαίρεσης. Ο κύριος εξωτερικός κίνδυνος είναι η Ρωσία. Στην αποσχιστική περιοχή της Υπερδνειστερίας, περίπου 1.000-1.500 Ρώσοι στρατιώτες και τοπικές δυνάμεις ασφαλείας παρέχουν στη Μόσχα ένα μόνιμο μέσο πίεσης έναντι του Κισινέου, ακόμη και αν μια πλήρης στρατιωτική κλιμάκωση φαίνεται προς το παρόν απίθανη. Ο κίνδυνος έγκειται στη χρόνια αποσταθεροποίηση, όπως οι εκστρατείες παραπληροφόρησης, η χρηματοδότηση φιλορωσικών παραγόντων και οι προσπάθειες δυσφήμισης των εκλογών.

Τελευταία ενημέρωση: Νοέμβριος 2025