Η οικονομική ανάπτυξη θα παραμείνει μέτρια το 2025
Η ελβετική οικονομία παρουσίασε μέτρια ανάπτυξη το 2024, παρά την αδύναμη επίδοση της ευρωζώνης και την αυξανόμενη παγκόσμια πολιτική αβεβαιότητα. Η σχετικά ισχυρή ιδιωτική κατανάλωση και τα έσοδα από τα δικαιώματα μετάδοσης των αγώνων του UEFA EURO 2024 και των Ολυμπιακών Αγώνων στο Παρίσι είχαν αισθητή επίδραση στην Ελβετία. Η οικονομία αναμένεται να παραμείνει ισχυρή. Η ιδιωτική κατανάλωση αναμένεται να παρουσιάσει σταθερή ανάπτυξη και να παραμείνει σημαντικός πυλώνας της συνολικής ανάπτυξης. Επιπλέον, αν και ο πληθωρισμός είναι πιθανό να παρουσιάσει κάποιες διακυμάνσεις κατά τη διάρκεια του έτους, δεν αναμένεται να φτάσει ποτέ το 1% και θα είναι σημαντικά χαμηλότερος από ό,τι τα τελευταία τρία χρόνια. Τόσο οι τιμές της ενέργειας όσο και των τροφίμων μειώθηκαν κατά το δεύτερο εξάμηνο του 2024, εξασφαλίζοντας ένα χαμηλό σημείο εκκίνησης για το 2025. Επιπλέον, το επιτόκιο αναφοράς για τις υποθήκες («hypothekarischer Referenzzinssatz»), το οποίο καθορίζεται από την ελβετική κυβέρνηση για τη ρύθμιση της αγοράς και την καθοδήγηση των τραπεζών, μειώθηκε στις αρχές Μαρτίου του 2025 από 1,75% σε 1,5%, δηλαδή στο χαμηλότερο επίπεδό του από τον Δεκέμβριο του 2023. Είναι η πρώτη φορά από τον Μάρτιο του 2020 που η κυβέρνηση μείωσε το επιτόκιο, γεγονός που θα μπορούσε να έχει αντίκτυπο σε όλα τα νέα ενοίκια (το 60% των νοικοκυριών είναι ενοικιαστές), τα οποία αναμένεται να επωφεληθούν από χαμηλότερο ενοίκιο. Δεύτερον, η κατανάλωση θα επηρεαστεί επίσης από την περαιτέρω αύξηση του κόστους της υποχρεωτικής ασφάλισης υγείας. Το μέσο ασφάλιστρο θα αυξηθεί κατά 6% το 2025. Το ποσοστό αυτό, ωστόσο, είναι χαμηλότερο από την αύξηση του 2024, η οποία ανήλθε κατά μέσο όρο στο 8,7%. Εν τω μεταξύ, οι ονομαστικοί μισθοί αναμένεται να αυξηθούν περαιτέρω κατά 1,4% το 2025. Αν και ο ρυθμός αύξησης των μισθών θα είναι χαμηλότερος από ό,τι τα δύο τελευταία έτη (1,7% και 1,6%, αντίστοιχα), ο ρυθμός πληθωρισμού θα είναι επίσης χαμηλότερος, με αποτέλεσμα ο ρυθμός αύξησης των πραγματικών μισθών να είναι αισθητά υψηλότερος από ό,τι τα προηγούμενα έτη (1,0% αντί για 0,5% το 2024), γεγονός που θα βελτιώσει την αγοραστική δύναμη.
Η μείωση των πληθωριστικών πιέσεων είχε ήδη οδηγήσει την Ελβετική Εθνική Τράπεζα (SNB) να μειώσει το βασικό επιτόκιο της τέσσερις φορές το 2024, από 1,75% σε 0,5%. Τον Μάρτιο του 2025, ακολούθησε μια ακόμη μείωση των επιτοκίων κατά 25 μονάδες βάσης, με αποτέλεσμα το επίπεδο των επιτοκίων να μειωθεί στο 0,25%, το οποίο θεωρείται το ουδέτερο επίπεδο. Δεδομένου ότι δεν αναμένουμε η νομισματική πολιτική να γίνει επεκτατική, δεν προβλέπουμε περαιτέρω μειώσεις επιτοκίων φέτος. Αν και το χαμηλότερο επιτόκιο θα πρέπει να στηρίξει τη χρηματοδότηση των εταιρικών επενδύσεων μέσω πιστώσεων, η υψηλή παγκόσμια γεωπολιτική αβεβαιότητα, και ιδίως η πιθανή εμπορική σύγκρουση με τις ΗΠΑ, ενδέχεται να κρατήσουν τις εταιρείες σε στάση αναμονής. Παρ’ όλα αυτά, θετικές επιδράσεις αναμένεται να προέλθουν από τον κατασκευαστικό τομέα. Ενώ οι εμπορικές κατασκευές θα παραμείνουν επίσης σε αναστολή, οι οικιστικές κατασκευές αναμένεται να σημειώσουν μια αργή ανάκαμψη από χαμηλά επίπεδα. Οι προπορευόμενοι δείκτες και ο αυξημένος αριθμός αδειών κατασκευής υποδηλώνουν αυτή την κατεύθυνση. Επιπλέον, οι δημόσιες κατασκευές – κυρίως στους τομείς των δημόσιων μεταφορών, των υποδομών και της υγείας – παραμένουν σημαντικός μοχλός για τον κατασκευαστικό κλάδο. Τα έργα περιλαμβάνουν, για παράδειγμα, την επέκταση της σήραγγας του Γκότχαρντ με δεύτερη σήραγγα (συνολικό κόστος έργου 2,1 δισ. ελβετικά φράγκα), την αύξηση της χωρητικότητας των σιδηροδρομικών σταθμών στη Γενεύη και τη Λωζάνη, καθώς και την επέκταση των έργων ηλιακών σταθμών στις Άλπεις (Solar Express). Υπάρχουν επίσης σχέδια για την επέκταση της Κλινικής του Πανεπιστημίου της Ζυρίχης και άλλων κτιρίων στο χώρο του πανεπιστημίου.
Οι προοπτικές για το ελβετικό εξωτερικό εμπόριο μεγάλης κλίμακας είναι ιδιαίτερα δύσκολο να προβλεφθούν λόγω της αβέβαιης εμπορικής πολιτικής των ΗΠΑ. Η Ελβετία παρουσίασε πλεόνασμα εμπορικού ισοζυγίου ύψους 34,25 δισ. ελβετικών φράγκων έναντι των ΗΠΑ το 2023, το οποίο αποτελεί το υψηλότερο εμπορικό πλεόνασμα έναντι οποιουδήποτε εμπορικού εταίρου (4,3% του ΑΕΠ). Οι εξαγωγές φαρμακευτικών προϊόντων διαδραματίζουν σημαντικό ρόλο και θα επηρεαστούν σοβαρά από τους δασμούς. Εφόσον δεν σημειωθεί σημαντική κλιμάκωση της εμπορικής σύγκρουσης με τις ΗΠΑ, το εξωτερικό εμπόριο αναμένεται να εξελιχθεί με μέτριο ρυθμό, με ισχυρές εξαγωγές φαρμακευτικών προϊόντων, ενώ η παγκόσμια ζήτηση για μηχανήματα, ηλεκτρονικά είδη και ρολόγια πιθανότατα θα συνεχίσει να μειώνεται. Η ενισχυμένη ζήτηση για χρηματοοικονομικές υπηρεσίες και τα ισχυρά έσοδα από τον τουρισμό αναμένεται να αντισταθμίσουν εν μέρει αυτή την πτώση. Ένας σημαντικός αρνητικός παράγοντας που επηρεάζει την πραγματική ανάπτυξη της ελβετικής οικονομίας είναι η απουσία μεγάλων διεθνών αθλητικών διοργανώσεων το 2025. Οι διοργανωτές μεγάλων αθλητικών εκδηλώσεων (π.χ. η FIFA, η UEFA και η ΔΟΕ) στηρίζουν την οικονομία μέσω των εσόδων από τις άδειες χρήσης. Δεδομένου ότι οι μεγάλες διοργανώσεις ποδοσφαίρου (ανδρών) και οι Ολυμπιακοί Αγώνες πραγματοποιούνται μόνο κάθε δύο χρόνια, αυτό θα επιβαρύνει την οικονομία το 2025.
Υγιείς δημόσιοι λογαριασμοί, αλλά διαφαίνονται περισσότερες κοινωνικές δαπάνες
Οι δημόσιοι λογαριασμοί συνεχίζουν να παρουσιάζουν μικρό πλεόνασμα για το σύνολο των κρατικών λογαριασμών, χάρη στα ισχυρότερα αποτελέσματα των καντονίων και του συστήματος κοινωνικής ασφάλισης, τα οποία υπεραντισταθμίζουν το αυξημένο ομοσπονδιακό έλλειμμα. Από το 2026, η βασική σύνταξη θα περιλαμβάνει μια 13η μηνιαία δόση. Ωστόσο, παραμένει ασαφές πώς θα χρηματοδοτηθεί αυτό (είτε μέσω υψηλότερων εσόδων είτε μέσω δημοσιονομικού ελλείμματος). Το πρόσθετο κόστος ανέρχεται σε 4,1 δισ. ελβετικά φράγκα το 2026 (0,5% του ΑΕΠ το 2024). Σε κάθε περίπτωση, το δημόσιο χρέος παραμένει πολύ χαμηλό και δεν αποτελεί λόγο ανησυχίας.
Η χώρα καταγράφει σταθερά πλεόνασμα στο ισοζύγιο τρεχουσών συναλλαγών χάρη στο σημαντικό πλεόνασμα εμπορευμάτων, το οποίο το 2024 ανήλθε στο 14% του ΑΕΠ. Αν και ο χρηματοπιστωτικός και ο ασφαλιστικός τομέας, μαζί με τις αθλητικές άδειες, διαδραματίζουν σημαντικό ρόλο στους εξωτερικούς λογαριασμούς, τα ισοζύγια υπηρεσιών και πρωτογενών εισοδημάτων (π.χ. εισοδήματα από επενδύσεις στο εξωτερικό και διασυνοριακούς εργαζόμενους) παρουσιάζουν διαρθρωτικά μικρό έλλειμμα. Επιπλέον, υπάρχει το διαρθρωτικό έλλειμμα του ισοζυγίου δευτερογενών εισοδημάτων (μεταβιβάσεων), το οποίο οφείλεται στους αλλοδαπούς εργαζόμενους που εργάζονται στην Ελβετία και αποστέλλουν στη χώρα καταγωγής τους μέρος του εισοδήματός τους (403.000 εργαζόμενοι το 2024, που αντιπροσωπεύουν το 7,6% του συνολικού αριθμού των εργαζομένων). Το 2025, οποιαδήποτε βελτίωση στο πλεόνασμα του εμπορίου αγαθών και τα υψηλότερα έσοδα από χρηματοοικονομικές υπηρεσίες αναμένεται να εξισορροπηθούν λόγω της απουσίας σημαντικών αθλητικών εκδηλώσεων. Αυτό αναμένεται να διατηρήσει το ισοζύγιο τρεχουσών συναλλαγών σχεδόν αμετάβλητο.
Τα άφθονα ελβετικά περιουσιακά στοιχεία στο εξωτερικό, χάρη στα επαναλαμβανόμενα πλεονάσματα του ισοζυγίου τρεχουσών συναλλαγών, επιτρέπουν στη χώρα να απολαμβάνει μια σημαντική θετική καθαρή θέση εξωτερικών επενδύσεων (111% του ΑΕΠ στα τέλη Σεπτεμβρίου 2024), το μέγεθος της οποίας ποικίλλει ανάλογα με τις τιμές των χρηματιστηριακών αγορών και τη συναλλαγματική ισοτιμία USD/CHF.
Η εγχώρια πολιτική κατάσταση είναι σταθερή, αλλά η νέα εμπορική συμφωνία με την ΕΕ ενδέχεται να περιπλέξει τα πράγματα
Το ελβετικό πολιτικό σύστημα είναι εξαιρετικά σταθερό, χάρη στην παράδοση πολιτικής συναίνεσης της χώρας. Οι κύριες αποφάσεις λαμβάνονται μέσω δημοψηφισμάτων. Το Ομοσπονδιακό Συμβούλιο, δηλαδή η κυβέρνηση, αποτελείται από επτά υπουργούς. Ο Πρόεδρος εκλέγεται από την ομάδα αυτή για ένα έτος και η θέση εναλλάσσεται. Από το 1959, η σύνθεση του Ομοσπονδιακού Συμβουλίου καθορίζεται σύμφωνα με τη λεγόμενη «μαγική φόρμουλα», σύμφωνα με την οποία τα τρία πρώτα κόμματα στις γενικές εκλογές λαμβάνουν από δύο έδρες το καθένα, ενώ το τέταρτο κόμμα λαμβάνει μία έδρα. Για να εισέλθει στο Ομοσπονδιακό Συμβούλιο, ένα «νέο» κόμμα πρέπει να καταλάβει θέση μεταξύ των τεσσάρων πρώτων σε δύο διαδοχικές εκλογές, κάτι που είναι σπάνιο. Κατά συνέπεια, η κομματική σύνθεση του Συμβουλίου δεν έχει αλλάξει από τις τελευταίες γενικές εκλογές του Οκτωβρίου 2023. Το δεξιό εθνικο-συντηρητικό SVP, το σοσιαλδημοκρατικό SP και το φιλελεύθερο FDP κατέχουν από δύο έδρες, ενώ το χριστιανοδημοκρατικό Κόμμα του Κέντρου κατέχει μία έδρα. Οι επόμενες γενικές εκλογές έχουν προγραμματιστεί για το 2027.
Οι σχέσεις μεταξύ της Ελβετίας και της Ευρωπαϊκής Ένωσης έχουν βελτιωθεί. Το κύριο πρόβλημα έγκειται στις εμπορικές συμφωνίες τους, οι οποίες περιλαμβάνουν επίσης τμήματα των κανόνων για τη μετανάστευση και την προστασία των εργαζομένων. Ισχύουν οι Διμερείς Συμφωνίες Ι και ΙΙ του 2002 και του 2005, καθώς και συνολικά 120 επιμέρους συμφωνίες. Το 2008 ξεκίνησαν διαπραγματεύσεις για μια συνολική εμπορική συμφωνία που θα συνόψιζε και θα επικαιροποιούσε τις υφιστάμενες μεμονωμένες συμφωνίες. Ωστόσο, μετά από χρόνια διαπραγματεύσεων, η ελβετική κυβέρνηση αποφάσισε το 2021 να μην υπογράψει την τελική συμφωνία, καθώς ήταν σαφές ότι θα είχε απορριφθεί σε δημοψήφισμα. Ο ρόλος του Ευρωπαϊκού Δικαστηρίου ως μηχανισμού επίλυσης διαφορών, ο οποίος θα μπορούσε να περιορίσει την κυριαρχία της Ελβετίας, απορρίφθηκε. Η διατήρηση του υψηλού επιπέδου προστασίας των μισθών και των εργαζομένων στην Ελβετία αποτέλεσε σημαντικό σημείο διαμάχης, το οποίο προήλθε από τον φόβο για ανεξέλεγκτη μετανάστευση από την ΕΕ, όπως και η πιθανή λήψη ελβετικής κοινωνικής πρόνοιας από πολίτες της ΕΕ. Οι σχέσεις ψύχθηκαν, αλλά οι διαπραγματεύσεις ξανάρχισαν τον Μάρτιο του 2023 και ολοκληρώθηκαν τον Δεκέμβριο του 2024 με μια νέα συμφωνία. Η νέα συμφωνία περιλαμβάνει πλέον μια ρήτρα διασφάλισης σχετικά με τη μετανάστευση. Η ελεύθερη κυκλοφορία προσώπων μεταξύ της ΕΕ και της Ελβετίας μπορεί να περιοριστεί εάν προκαλέσει σοβαρά οικονομικά και κοινωνικά προβλήματα. Εάν η ΕΕ δεν συμφωνήσει με τον περιορισμό, ένα ουδέτερο διαιτητικό δικαστήριο θα αποφασίσει για την έκβαση. Η αρμοδιότητα του Δικαστηρίου της Ευρωπαϊκής Ένωσης (ΔΕΕ) θα περιοριστεί επίσης, προκειμένου να διατηρηθεί η κυριαρχία της Ελβετίας. Σε περίπτωση σύγκρουσης του δικαίου της ΕΕ με το ελβετικό δίκαιο, ένα διαιτητικό δικαστήριο θα αποφασίσει επίσης για το ζήτημα. Δεν είναι υποχρεωμένο να παραπέμψει στο ΔΕΕ για την ερμηνεία του δικαίου της ΕΕ.
Η νέα συμφωνία δεν έχει ακόμη επικυρωθεί. Έχει προγραμματιστεί δημοψήφισμα στην Ελβετία για τα τέλη του 2025 ή τις αρχές του 2026. Η έγκρισή της παραμένει αβέβαιη, καθώς ιδίως το SVP, το οποίο ήταν το ισχυρότερο κόμμα στις τελευταίες εκλογές, αντιτίθεται στη σύσφιξη των δεσμών με την ΕΕ. Ως εκ τούτου, το Ομοσπονδιακό Συμβούλιο αποφάσισε να διαχωρίσει το συνολικό πακέτο και να δημιουργήσει τέσσερις μερικές συμφωνίες (ελεύθερη κυκλοφορία προσώπων και χερσαίες μεταφορές, αγορά ηλεκτρικής ενέργειας, ασφάλεια των τροφίμων και υγεία). Οι μερικές αυτές συμφωνίες θα μπορούν στη συνέχεια να τεθούν σε ψηφοφορία ξεχωριστά σε δημοψηφίσματα. Ωστόσο, δεν είναι σαφές πώς θα αντιδράσει η ΕΕ εάν εγκριθούν μόνο τμήματα της συμφωνίας.

Ευρώπη
Ηνωμένες Πολιτείες Αμερικής
Κίνα
Ινδία
Ηνωμένο Βασίλειο
Ηνωμένα Αραβικά Εμιράτα
Καναδάς