Μετά από σχεδόν είκοσι χρόνια διαπραγματεύσεων «stop-start», η ΕΕ και η Ινδία ολοκλήρωσαν μία από τις πιο φιλόδοξες συμφωνίες ελεύθερων συναλλαγών (FTA) της τελευταίας δεκαετίας, ανοίγοντας τις αγορές τους προστατεύοντας παράλληλα ευαίσθητους τομείς. Τα οφέλη αναμένεται να είναι σταδιακά, αλλά ήδη προσφέρουν απτές προοπτικές για αγαθά, υπηρεσίες και επενδύσεις και από τις δύο πλευρές.
Βασικοί αριθμοί:
97%: επίπεδο δασμολογικού ανοίγματος και από τις δύο πλευρές
50%: Οι δασμοί των ΗΠΑ εφαρμόζονται στην Ινδία από το 2025… μέχρι μια νέα εμπορική συμφωνία που ανακοινώθηκε τον Φεβρουάριο μεταξύ ΗΠΑ και Ινδίας
144: αριθμός υποτομέων υπηρεσιών που καλύπτονται από τη συμφωνία
Είκοσι χρόνια αναμονής για μια στρατηγική αλλαγή
Μετά από σχεδόν είκοσι χρόνια διαπραγματεύσεων, οι οποίες διακόπηκαν αρκετές φορές από το 2007, η Ευρωπαϊκή Ένωση και η Ινδία κατάφεραν επιτέλους να συνάψουν μια συμφωνία ελεύθερων συναλλαγών εξαιρετικής εμβέλειας. Οι συζητήσεις είχαν σταματήσει για χρόνια σχετικά με την πρόσβαση στις αγορές αυτοκινήτων, γεωργικών προϊόντων και γαλακτοκομικών προϊόντων, πριν ξαναρχίσουν το 2022 και επιταχυνθούν ξαφνικά το 2025. Τα διακυβεύματα είναι υψηλά: μαζί, η ΕΕ και η Ινδία αντιπροσωπεύουν σχεδόν το ένα τέταρτο του παγκόσμιου ΑΕΠ και το ένα τρίτο του διεθνούς εμπορίου. Η συμφωνία στοχεύει στη διάρθρωση και την εξασφάλιση μιας ήδη ταχέως αναπτυσσόμενης εμπορικής σχέσης, με την ΕΕ να είναι ο μεγαλύτερος εμπορικός εταίρος της Ινδίας από το 2006.
Μια τεράστια συμφωνία ανοίγματος σε ένα τεταμένο γεωπολιτικό πλαίσιο
Η συμφωνία καθιερώνει ένα πρωτοφανές επίπεδο ανοίγματος του εμπορίου: η ΕΕ απελευθερώνει το 97% των δασμολογικών της κλάσεων για τις ινδικές εξαγωγές — το 91% εκ των οποίων άμεσα — ενώ η Ινδία μειώνει σταδιακά τους δασμούς της σε περισσότερο από το 97% των ευρωπαϊκών εισαγωγών, με βασικές προόδους στις υπηρεσίες, την πνευματική ιδιοκτησία και διάφορους στρατηγικούς τομείς, παρά τις προστασίες για τα αυτοκίνητα, τη γεωργία και τον χάλυβα.
Η υπογραφή της ανταποκρίνεται σε ένα ασταθές γεωπολιτικό περιβάλλον: από το 2025, οι Ηνωμένες Πολιτείες έχουν επιβάλει σωρευτικούς δασμούς 50% στις ινδικές εξαγωγές, η μερική απώλεια του ΣΓΠ (Γενικού Συστήματος Προτιμήσεων) έχει αποδυναμώσει την πρόσβαση της Ινδίας στην αγορά της ΕΕ και το Νέο Δελχί επιδιώκει να εξασφαλίσει ένα πιο σταθερό πλαίσιο. Για την ΕΕ, η συμφωνία αποτελεί μέρος μιας στρατηγικής διαφοροποίησης, εμπορικής αυτονομίας και επαναβεβαίωσης του ελεύθερου εμπορίου ενόψει των παγκόσμιων εντάσεων.
Αυτή η συμφωνία σηματοδοτεί ένα σημείο καμπής τόσο για την ευρωπαϊκή όσο και για την ινδική οικονομία: επαναπροσδιορίζει την πρόσβαση στην αγορά, διασφαλίζει βασικές αλυσίδες αξίας και, για πρώτη φορά εδώ και δύο δεκαετίες, δημιουργεί ένα εμπορικό πλαίσιο ικανό να μετριάσει τους γεωπολιτικούς κραδασμούς.
Markus Kuger, Οικονομολόγος για τη Γερμανία στην Coface.
Μια φιλόδοξη συμφωνία αλλά επίμονοι διαρθρωτικοί κίνδυνοι
Ενώ η συμφωνία ανοίγει σημαντικά τις αγορές, συνοδεύεται από σημαντικούς κινδύνους που θα μπορούσαν να μετριάσουν τις οικονομικές της επιπτώσεις.
Οικονομικοί και τομεακοί κίνδυνοι
Σε βασικούς τομείς όπως τα αυτοκίνητα, η μείωση των ινδικών δασμών —από 70–110% σε 10%— προσφέρει ένα πραγματικό άνοιγμα, αλλά δεν επαρκεί για να σπάσει τους διαρθρωτικούς περιορισμούς της αγοράς: υπερκυριαρχία των δικύκλων (80% των πωλήσεων), χαμηλά ποσοστά ιδιοκτησίας αυτοκινήτων, υψηλή συγκέντρωση τοπικών κατασκευαστών και ποσοστώσεις που περιορίζονται σε 250.000 οχήματα ετησίως για τις ευρωπαϊκές εξαγωγές.
Στους τομείς του χάλυβα και των χημικών, οι Ινδοί παραγωγοί θα εξακολουθήσουν να υπόκεινται στα αυστηρότερα ευρωπαϊκά πρότυπα, ιδίως στον μηχανισμό προσαρμογής των συνόρων άνθρακα (CBAM), η εφαρμογή του οποίου θα μπορούσε να δημιουργήσει πρόσθετο κόστος άνω των 200 ευρώ ανά τόνο για ορισμένους χάλυβες. Η ΕΕ σχεδιάζει να παράσχει 500 εκατομμύρια ευρώ για την υποστήριξη της απαλλαγής από τον άνθρακα στην Ινδία, αλλά αυτά τα ποσά δεν θα είναι αρκετά για να αντισταθμίσουν πλήρως τις επιπτώσεις των νέων περιορισμών.
Κίνδυνοι που σχετίζονται με την παγκόσμια ζήτηση
Στον τομέα της κλωστοϋφαντουργίας/ένδυσης, τα οφέλη από την αδασμολόγητη πρόσβαση στην ΕΕ θα μπορούσαν να περιοριστούν από τη σταθερά χαμηλή ευρωπαϊκή ζήτηση, καθώς και από τον ανταγωνισμό από προμηθευτές που επωφελούνται από προτιμησιακή πρόσβαση έως το 2029 (ιδίως το Μπαγκλαντές).
Πολιτικοί κίνδυνοι και κίνδυνοι εφαρμογής
Το προηγούμενο της ΕΕ-Mercosur, το οποίο παραμένει μπλοκαρισμένο, δείχνει ότι μια συμφωνία μπορεί να παραμείνει σε αναστολή παρά την πολιτική υπογραφή. Αν και η απουσία ευαίσθητων γεωργικών προϊόντων καθιστά τη συμφωνία ΕΕ-Ινδίας λιγότερο εκτεθειμένη, δεν μπορεί να αποκλειστεί η πιθανότητα πολιτικής οπισθοδρόμησης. Από την ινδική πλευρά, οι κίνδυνοι είναι χαμηλότεροι, αλλά παράλληλα μέτρα - όπως η βελτίωση των επιχειρηματικών θεωρήσεων - εξαρτώνται από τα κράτη μέλη και ενδέχεται να μην εφαρμοστούν γρήγορα, δημιουργώντας εντάσεις και καθυστερήσεις.
Κίνδυνοι που σχετίζονται με τον χρόνο
Η έκταση των οφελών θα εξαρτηθεί σε μεγάλο βαθμό από τον ρυθμό εφαρμογής: σε αρκετούς τομείς, οι δασμολογικές μειώσεις θα κατανεμηθούν σε διάστημα 5 έως 7 ετών ή και περισσότερο (πλαστικά). Αυτό δημιουργεί κίνδυνο απογοήτευσης για τις ευρωπαϊκές εταιρείες, οι οποίες ενδέχεται να δουν τα οφέλη μόνο μακροπρόθεσμα, ενώ ορισμένοι κανονιστικοί περιορισμοί εφαρμόζονται άμεσα.
